Giải Câu hỏi 1 trang 42 SGK Sinh học 11
Đề bài
Sơ đồ hoá các ứng dụng thực tiễn của quá trình hô hấp ở thực vật. Vì sao điều chỉnh các yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp có thể kéo dài thời gian bảo quản nông sản và góp phần nâng cao năng suất cây trồng?
Lời giải
a) Sơ đồ hoá các ứng dụng thực tiễn của hô hấp ở thực vật
Hô hấp ở thực vật được ứng dụng chủ yếu trong hai lĩnh vực:
```
ỨNG DỤNG THỰC TIỄN CỦA HÔ HẤP Ở THỰC VẬT
│
┌────────────────────────────┴────────────────────────────┐
│ │
(1) BẢO QUẢN NÔNG SẢN (2) TRỒNG TRỌT
(giảm cường độ hô hấp (tạo điều kiện cho rễ
đến mức tối thiểu) hô hấp thuận lợi)
│ │
┌─────┼───────────────┐ ┌───────────┼──────────────┐
│ │ │ │ │ │
Giảm Giảm Tăng CO₂ Làm đất Tưới tiêu Bón phân,
nước nhiệt độ / giảm O₂ tơi xốp, hợp lí vun xới
(sấy, (kho lạnh) (bảo quản khí thoáng khí (chống ngập, tạo độ
phơi quyển điều (xới đất, úng) thoáng
khô) chỉnh) cày bừa) cho rễ
```
b) Vì sao điều chỉnh các yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp có thể kéo dài thời gian bảo quản nông sản và góp phần nâng cao năng suất cây trồng?
*Cơ sở chung:* Các yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp gồm hàm lượng nước, nhiệt độ, nồng độ và nồng độ . Hô hấp phân giải chất hữu cơ theo phương trình:
• Đối với bảo quản nông sản: Sau thu hoạch, nông sản vẫn tiếp tục hô hấp, làm tiêu hao chất hữu cơ dự trữ, đồng thời toả nhiệt, thải và hơi nước khiến nông sản nóng ẩm, dễ bị nấm mốc, vi sinh vật phá hoại và hư hỏng nhanh. Vì vậy, nguyên tắc bảo quản là giảm cường độ hô hấp đến mức tối thiểu (nhưng không làm chết nguyên liệu) bằng cách điều chỉnh các yếu tố:
- *Giảm hàm lượng nước* (phơi, sấy khô hạt) → hạn chế hô hấp.
- *Giảm nhiệt độ* (bảo quản lạnh) → giảm hoạt động của enzyme hô hấp.
- *Giảm nồng độ và tăng nồng độ * (bảo quản trong túi kín, kho kín, điều chỉnh thành phần khí) → ức chế hô hấp.
→ Nhờ đó chất hữu cơ ít bị phân giải, nông sản lâu hỏng, kéo dài được thời gian bảo quản.
• Đối với nâng cao năng suất cây trồng: Hô hấp cung cấp năng lượng (ATP) và các sản phẩm trung gian cho mọi hoạt động sống của cây, trong đó có quá trình hút nước và khoáng của rễ. Nếu đất bị ngập úng, chặt bí thì rễ thiếu , hô hấp của rễ bị ức chế (hoặc chuyển sang phân giải kị khí tạo chất độc), rễ hoạt động kém, cây sinh trưởng chậm. Do đó cần điều chỉnh các yếu tố cho rễ hô hấp thuận lợi: làm đất tơi xốp, thoáng khí (cày, bừa, xới đất, vun gốc) và tưới tiêu hợp lí (chống ngập úng) → cung cấp đủ cho rễ → rễ hô hấp mạnh, hút nước và khoáng tốt, cây sinh trưởng, phát triển khoẻ → góp phần nâng cao năng suất cây trồng.
Kết luận: Việc điều chỉnh các yếu tố ảnh hưởng đến hô hấp theo *hai hướng ngược nhau* — ức chế hô hấp để bảo quản nông sản và tạo điều kiện cho hô hấp của rễ trong trồng trọt — chính là ứng dụng hiểu biết về hô hấp vào thực tiễn sản xuất.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.