Giải Câu hỏi 1 trang 44 SGK Sinh học 12

Lời giải

## Thí nghiệm lai một tính trạng của Mendel trên đậu Hà Lan

### 1. Chọn đối tượng và tạo dòng thuần (chuẩn bị, bố trí thí nghiệm)

Mendel chọn cây đậu Hà Lan (*Pisum sativum*) vì:

- Dễ trồng, vòng đời ngắn, cho nhiều hạt nên số lượng con lai lớn → kết quả thống kê đáng tin cậy.
- Có nhiều cặp tính trạng tương phản, dễ quan sát (hoa tím – hoa trắng, hạt vàng – hạt xanh, thân cao – thân thấp…).
- Hoa lưỡng tính, thường tự thụ phấn nghiêm ngặt nên dễ tạo và duy trì được các dòng thuần chủng.

Tạo dòng thuần: cho cây tự thụ phấn liên tục qua nhiều thế hệ về từng tính trạng nghiên cứu, thu được các dòng thuần chủng (ví dụ: dòng hoa tím thuần chủng và dòng hoa trắng thuần chủng).

### 2. Bố trí và tiến hành lai

Thế hệ P: chọn hai dòng thuần chủng khác nhau về một cặp tính trạng tương phản đem lai (ví dụ: cây hoa tím $\times$ cây hoa trắng).

Kĩ thuật lai (giao phấn có kiểm soát):

- Ở cây dùng làm mẹ: khi hoa chưa chín, cắt bỏ nhị đực (khử nhị đực) để cây mẹ không tự thụ phấn được.
- Lấy hạt phấn của cây dùng làm bố đặt lên đầu nhụy của cây mẹ đã khử nhị (thụ phấn nhân tạo), rồi bao hoa lại để tránh phấn lạ.
- Có thể làm lai thuận – nghịch (đổi vai trò bố ↔ mẹ) để kiểm chứng kết quả.

Thu hạt lai → gieo → thế hệ $F_1$. Cho các cây $F_1$ tự thụ phấn → thu hạt → gieo → thế hệ $F_2$.

### 3. Theo dõi và xử lí số liệu

- Quan sát, phân loại và đếm số lượng cá thể theo từng kiểu hình ở $F_1$ và $F_2$.
- Dùng toán xác suất – thống kê phân tích tỉ lệ phân li kiểu hình qua các thế hệ.

### Kết quả

- $F_1$ đồng tính (toàn hoa tím).
- $F_1$ tự thụ phấn → $F_2$ phân li kiểu hình theo tỉ lệ xấp xỉ $3$ hoa tím $: 1$ hoa trắng (Mendel ghi nhận ví dụ hạt trơn : hạt nhăn $= 5474 : 1850 \approx 2{,}96 : 1 \approx 3 : 1$).

Đáp số