Giải Câu 1 trang 134 SGK Sinh học 12
Đề bài
Phân biệt kiểu tăng trưởng theo tiềm năng sinh học và kiểu tăng trưởng trong môi trường có nguồn sống bị giới hạn.
Lời giải
## Phân biệt hai kiểu tăng trưởng của quần thể
| Tiêu chí | Tăng trưởng theo tiềm năng sinh học | Tăng trưởng trong môi trường có nguồn sống bị giới hạn |
|---|---|---|
| Điều kiện môi trường | Môi trường lí tưởng: nguồn sống (thức ăn, nơi ở, không gian) dồi dào, vô hạn; không có kẻ thù, dịch bệnh; khí hậu thuận lợi | Môi trường thực tế: nguồn sống có giới hạn, chịu tác động của cạnh tranh, kẻ thù, dịch bệnh… |
| Sức chứa của môi trường () | Coi như không giới hạn () | Tồn tại sức chứa tối đa — kích thước quần thể không thể vượt qua |
| Mức sinh – tử | Mức sinh sản cực đại, mức tử vong tối thiểu, nên không đổi | Khi số lượng tăng, mức sinh giảm, mức tử tăng nên tốc độ tăng chậm dần |
| Công thức tốc độ tăng trưởng | | |
| Đặc điểm tốc độ tăng trưởng | Tăng liên tục, tỉ lệ thuận với , không bị kìm hãm | Tăng dần khi , đạt cực đại khi , rồi giảm dần về khi |
| Dạng đồ thị | Đường cong hình chữ J (tăng mãi không dừng) | Đường cong hình chữ S (có điểm bão hoà) |
| Diễn biến kích thước quần thể | Tăng theo cấp số nhân: | Tăng nhanh lúc đầu rồi ổn định, dao động quanh |
| Ví dụ | Vi khuẩn giai đoạn đầu nuôi cấy trong môi trường giàu dinh dưỡng; loài xâm lấn mới vào vùng chưa bị cạnh tranh | Hầu hết quần thể sinh vật trong tự nhiên (cá trong ao, thú trong rừng) |
Giải thích ý nghĩa sinh thái:
- Ở kiểu tăng trưởng theo tiềm năng sinh học, hệ số tăng trưởng tự nhiên ( là mức sinh, là mức tử) là hằng số dương nên quần thể tăng không giới hạn. Đây chỉ là trạng thái lí thuyết, hiếm gặp lâu dài trong tự nhiên.
- Ở kiểu tăng trưởng trong môi trường giới hạn, thừa số đóng vai trò hệ số hãm: khi còn nhỏ, thừa số gần bằng nên quần thể tăng nhanh gần như theo tiềm năng sinh học; khi tiến sát , thừa số gần bằng nên tốc độ tăng tiến về — quần thể đạt trạng thái cân bằng, dao động ổn định quanh sức chứa .
Kết luận: Khác biệt cơ bản nằm ở điều kiện nguồn sống (vô hạn hay bị giới hạn): kiểu theo tiềm năng sinh học cho đường cong chữ J (tăng không giới hạn, ), còn kiểu trong môi trường bị giới hạn cho đường cong chữ S (tăng bị kìm hãm bởi sức chứa ).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.