Giải Câu hỏi trang 152 SGK Sinh học 12
Đề bài
Ở một hồ tự nhiên, sự thay đổi các nhân tố vô sinh như nhiệt độ, nồng độ oxygen, nồng độ muối khoáng hoà tan,... có thể ảnh hưởng như thế nào đến các hoạt động sống của quần xã sinh vật trong hồ?
Lời giải
Mở đầu: Trong hệ sinh thái hồ, quần xã sinh vật (sinh vật sản xuất, sinh vật tiêu thụ, sinh vật phân giải) luôn chịu tác động của các nhân tố vô sinh. Mỗi loài chỉ tồn tại và hoạt động bình thường trong một giới hạn sinh thái nhất định đối với từng nhân tố; khi nhân tố vô sinh thay đổi vượt ra ngoài khoảng thuận lợi sẽ ảnh hưởng đến các hoạt động sống (quang hợp, hô hấp, sinh trưởng, sinh sản, phân bố) của các loài và qua đó ảnh hưởng đến cả quần xã.
a) Nhiệt độ
- Nhiệt độ ảnh hưởng trực tiếp đến tốc độ các phản ứng trao đổi chất, cường độ quang hợp và hô hấp của sinh vật trong hồ. Nhiệt độ quá cao hoặc quá thấp (ra ngoài giới hạn sinh thái) làm giảm hoặc ngừng các hoạt động sống, có thể gây chết sinh vật.
- Nhiệt độ còn chi phối sự sinh trưởng, sinh sản và phân bố của các loài theo tầng nước; nhiệt độ thay đổi theo mùa dẫn tới sự biến động số lượng cá thể của các quần thể, làm thay đổi cấu trúc quần xã.
- Nhiệt độ cao làm giảm độ hoà tan của oxygen trong nước, gián tiếp ảnh hưởng đến hô hấp của các loài.
b) Nồng độ oxygen hoà tan
- Oxygen hoà tan cần cho hô hấp của hầu hết sinh vật trong hồ (động vật, vi sinh vật hiếu khí và cả thực vật khi hô hấp). Khi nồng độ oxygen giảm (do nhiệt độ tăng, do phú dưỡng, do phân giải nhiều chất hữu cơ...), hô hấp bị cản trở, sinh vật kém phát triển; thiếu oxygen nghiêm trọng có thể làm nhiều loài, đặc biệt là cá, bị chết hàng loạt.
- Nồng độ oxygen quá thấp tạo điều kiện cho vi sinh vật kị khí hoạt động mạnh, làm thay đổi thành phần loài và hoạt động phân giải trong quần xã.
c) Nồng độ muối khoáng hoà tan
- Muối khoáng (các chất dinh dưỡng như hợp chất của nitrogen, phosphorus...) là nguồn dinh dưỡng cho sinh vật sản xuất (tảo, thực vật thuỷ sinh) quang hợp và sinh trưởng. Nồng độ muối khoáng thích hợp giúp sinh vật sản xuất phát triển, làm cơ sở cho các bậc dinh dưỡng phía trên.
- Nếu nồng độ muối khoáng quá cao (phú dưỡng) sẽ làm tảo và thực vật thuỷ sinh phát triển bùng nổ, sau đó chết và bị phân giải mạnh, tiêu tốn nhiều oxygen, làm cạn kiệt oxygen và gây chết các loài khác.
- Nếu nồng độ muối khoáng quá thấp sẽ hạn chế quang hợp và sinh trưởng của sinh vật sản xuất, làm giảm năng suất của quần xã.
- Độ mặn (nồng độ muối) thay đổi còn ảnh hưởng tới sự cân bằng áp suất thẩm thấu của cơ thể sinh vật, chi phối sự tồn tại và phân bố của các loài trong hồ.
Kết luận: Các nhân tố vô sinh tác động trực tiếp đến hoạt động sống của từng loài và tác động qua lại lẫn nhau. Khi một nhân tố vô sinh thay đổi vượt khỏi giới hạn sinh thái của các loài, nó làm thay đổi số lượng cá thể, thành phần loài và các mối quan hệ dinh dưỡng, từ đó ảnh hưởng đến cấu trúc và sự ổn định của cả quần xã sinh vật trong hồ.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.