Sách giáo khoa Sinh học 12

Giải Câu hỏi 1 trang 162 SGK Sinh học 12

Bài 30. Diễn thế sinh thái   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong diễn thế nguyên sinh ở môi trường trên cạn, tại sao những sinh vật đầu tiên của quần xã tiên phong thường là địa y, tảo, rêu?

Lời giải

Trong diễn thế nguyên sinh ở môi trường trên cạn, diễn thế bắt đầu từ môi trường trống trơn, chưa có sinh vật (ví dụ: nền đá trần, tro núi lửa, đất mới bồi...). Điều kiện ở đây rất khắc nghiệt: chưa có lớp đất mùn, nghèo chất dinh dưỡng, giữ nước kém, cường độ ánh sáng và nhiệt độ dao động mạnh. Vì vậy chỉ những sinh vật có đặc điểm thích nghi đặc biệt mới có thể sống và phát triển đầu tiên — đó là địa y, tảo và rêu. Có thể giải thích qua các ý sau:

a) Chúng có khả năng sống được trên nền đất trống, nghèo dinh dưỡng và khắc nghiệt

Địa y, tảo và rêu có cấu tạo đơn giản, nhu cầu dinh dưỡng thấp, chịu đựng tốt điều kiện khô hạn, thiếu chất khoáng, nhiệt độ và ánh sáng biến động. Chúng có thể bám trực tiếp lên bề mặt đá trần hoặc nền đất mới hình thành — nơi mà hầu hết các loài thực vật bậc cao chưa thể sống được.

b) Chúng tự tổng hợp được chất hữu cơ (sinh vật sản xuất)

Tảo, rêu và phần tảo trong địa y đều chứa diệp lục, có khả năng quang hợp để tự tạo chất hữu cơ. Nhờ đó chúng không phụ thuộc vào nguồn chất hữu cơ có sẵn (vốn chưa có trong môi trường tiên phong) mà vẫn tồn tại và phát triển được, mở đầu cho chuỗi và lưới thức ăn của quần xã.

c) Chúng có vai trò cải tạo môi trường, tạo điều kiện cho các loài khác đến sau

Trong quá trình sống, địa y (cộng sinh giữa nấm và tảo/vi khuẩn lam) tiết ra axit làm phong hóa, bào mòn đá thành các hạt vụn. Cùng với xác địa y, tảo, rêu phân hủy tích lũy dần, chúng góp phần hình thành lớp đất mùn mỏng, làm tăng độ phì và khả năng giữ nước của nền. Môi trường nhờ đó bớt khắc nghiệt hơn, tạo điều kiện cho các loài thực vật thân thảo, cây bụi... xuất hiện ở các giai đoạn tiếp theo của diễn thế.

→ Chính nhờ sức sống bền bỉ trong điều kiện khắc nghiệt, khả năng tự dưỡng và vai trò cải tạo nền đất mà địa y, tảo, rêu trở thành những sinh vật tiên phong mở đầu cho diễn thế nguyên sinh trên cạn.

Đáp số

Vì địa y, tảo, rêu chịu được môi trường khắc nghiệt, nghèo dinh dưỡng; tự dưỡng (quang hợp) nên không cần chất hữu cơ có sẵn; và cải tạo nền đá/đất, tạo mùn cho các loài sau đến định cư

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.