Giải Bài 4 trang 81 SGK Tiếng Việt 5
Đề bài
NGỮ LIỆU: Mùa đông, giữa ngày mùa, làng quê toàn màu vàng – những màu vàng rất khác nhau.
[…] Màu lúa chín dưới đồng vàng xuộm lại. Nắng nhạt ngả màu vàng hoe. Trong vườn, lắc lư những chùm quả xoan vàng lịm không trông thấy cuống, như những chuỗi tràng hạt bồ đề treo lơ lửng. Từng chiếc lá mít vàng ối. Tàu đu đủ, chiếc lá sắn héo lại mở năm cánh vàng tươi. Buồng chuối đốm quả chín vàng. Những tàu lá chuối vàng ối xoã xuống như những đuôi áo, vạt áo. Nắng vườn chuối đương có gió lẫn với lá vàng như những vạt áo nắng, đuôi áo nắng, vẫy vẫy. Bụi mía vàng xọng, đốt ngầu phấn trắng. Dưới sân, rơm và thóc vàng giòn. Quanh đó, con gà, con chó cũng vàng mượt. Mái nhà phủ một màu rơm vàng mới. Lác đác cây lụi có mấy chiếc lá đỏ. Qua khe giậu, ló ra mấy quả ớt đỏ chói.
(Theo Tô Hoài)
Tìm từ ngữ chỉ màu sắc trong đoạn văn dưới đây. Nêu nhận xét về cách sử dụng từ ngữ chỉ màu sắc của nhà văn.
Gợi ý trả lời
a) Tìm từ ngữ chỉ màu sắc trong đoạn văn:
Các từ ngữ chỉ màu sắc được nhà văn sử dụng là:
- *vàng xuộm* (lúa chín dưới đồng)
- *vàng hoe* (nắng nhạt)
- *vàng lịm* (chùm quả xoan)
- *vàng ối* (chiếc lá mít)
- *vàng tươi* (lá sắn héo)
- *(chín) vàng* (buồng chuối)
- *vàng ối* (những tàu lá chuối)
- *vàng xọng* (bụi mía)
- *vàng giòn* (rơm và thóc)
- *vàng mượt* (con gà, con chó)
- *vàng mới* (mái nhà phủ rơm)
- *trắng* (phấn trên đốt bụi mía: "đốt ngầu phấn trắng")
- *đỏ* (mấy chiếc lá lụi)
- *đỏ chói* (mấy quả ớt)
b) Nhận xét về cách sử dụng từ ngữ chỉ màu sắc của nhà văn:
- Nhà văn dùng rất nhiều từ ngữ chỉ màu vàng, nhưng mỗi từ lại gợi một sắc vàng khác nhau: *vàng xuộm, vàng hoe, vàng lịm, vàng ối, vàng tươi, vàng xọng, vàng giòn, vàng mượt, vàng mới…* Nhờ đó, bức tranh làng quê ngày mùa tuy chỉ có một màu vàng chủ đạo mà vẫn phong phú, không hề đơn điệu.
- Mỗi sắc vàng được chọn rất hợp với từng sự vật (lúa chín thì *vàng xuộm*, nắng nhạt thì *vàng hoe*, rơm thóc khô thì *vàng giòn*, con gà con chó thì *vàng mượt*…), cho thấy nhà văn quan sát rất tinh tế và dùng từ chính xác, gợi tả sinh động.
- Bên cạnh màu vàng, tác giả còn điểm thêm chút *trắng* của phấn mía và màu *đỏ, đỏ chói* của lá lụi, quả ớt, làm cho bức tranh thêm nổi bật, rực rỡ và có sức sống.
→ Cách dùng từ ngữ chỉ màu sắc giàu hình ảnh, tinh tế đã vẽ nên một bức tranh làng quê ngày mùa đẹp, trù phú và tràn đầy sức sống.
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.