Giải Bài 3 trang 78 SGK Tiếng Việt 5
Đề bài
NGỮ LIỆU: (1) Mùa đông, rùa ngại rét. (2) Gió cứ thổi vù vù. (3) Rùa đợi đến mùa xuân. (4) Mùa xuân nhiều hoa, nhưng mùa xuân vẫn là đứa em của mùa đông. (5) Mưa phùn vẫn cứ lai rai và gió bấc vẫn thút thít ở các khe núi. (6) Rùa lại đợi đến hè. (7) Mùa hè tạnh ráo. (8) Cây cối có nhiều quả chín thơm tho. (9) Nhưng cái nóng cứ hầm hập. (10) Cả ngày, bụi cuốn mịt mùng. (11) Hễ cơn dông đến thì đất đá lại như sôi lên, nước lũ đổ ào ào.
Trong đoạn văn dưới đây, câu nào là câu đơn, câu nào là câu ghép? Xác định các vế của những câu ghép vừa tìm được.
(1) Mùa đông, rùa ngại rét. (2) Gió cứ thổi vù vù. (3) Rùa đợi đến mùa xuân. (4) Mùa xuân nhiều hoa, nhưng mùa xuân vẫn là đứa em của mùa đông. (5) Mưa phùn vẫn cứ lai rai và gió bấc vẫn thút thít ở các khe núi. (6) Rùa lại đợi đến hè. (7) Mùa hè tạnh ráo. (8) Cây cối có nhiều quả chín thơm tho. (9) Nhưng cái nóng cứ hầm hập. (10) Cả ngày, bụi cuốn mịt mùng. (11) Hễ cơn dông đến thì đất đá lại như sôi lên, nước lũ đổ ào ào.
(Theo Võ Quảng)
Gợi ý trả lời
a) Phân loại câu đơn và câu ghép
Ta xét từng câu, dựa vào số cụm chủ ngữ – vị ngữ (C–V). Câu chỉ có một cụm C–V nòng cốt là câu đơn; câu có từ hai cụm C–V trở lên, mỗi cụm là một vế, là câu ghép.
- (1) *Mùa đông,* // rùa / ngại rét. → *Mùa đông* là trạng ngữ, chỉ có một cụm C–V (rùa – ngại rét) ⇒ câu đơn.
- (2) Gió / cứ thổi vù vù. → một cụm C–V ⇒ câu đơn.
- (3) Rùa / đợi đến mùa xuân. → một cụm C–V ⇒ câu đơn.
- (4) Mùa xuân / nhiều hoa, nhưng mùa xuân / vẫn là đứa em của mùa đông. → hai cụm C–V ⇒ câu ghép.
- (5) Mưa phùn / vẫn cứ lai rai và gió bấc / vẫn thút thít ở các khe núi. → hai cụm C–V ⇒ câu ghép.
- (6) Rùa / lại đợi đến hè. → một cụm C–V ⇒ câu đơn.
- (7) Mùa hè / tạnh ráo. → một cụm C–V ⇒ câu đơn.
- (8) Cây cối / có nhiều quả chín thơm tho. → một cụm C–V ⇒ câu đơn.
- (9) Nhưng cái nóng / cứ hầm hập. → chỉ một cụm C–V (có *nhưng* đứng đầu nhưng chỉ nối ý với câu trước) ⇒ câu đơn.
- (10) *Cả ngày,* // bụi / cuốn mịt mùng. → *Cả ngày* là trạng ngữ, chỉ một cụm C–V ⇒ câu đơn.
- (11) Hễ cơn dông / đến thì đất đá / lại như sôi lên, nước lũ / đổ ào ào. → ba cụm C–V ⇒ câu ghép.
Kết quả:
- Câu đơn: (1), (2), (3), (6), (7), (8), (9), (10).
- Câu ghép: (4), (5), (11).
b) Xác định các vế của những câu ghép
Câu (4): *Mùa xuân nhiều hoa, nhưng mùa xuân vẫn là đứa em của mùa đông.*
- Vế 1: Mùa xuân (CN) / nhiều hoa (VN).
- Vế 2: mùa xuân (CN) / vẫn là đứa em của mùa đông (VN).
- Hai vế nối với nhau bằng kết từ nhưng.
Câu (5): *Mưa phùn vẫn cứ lai rai và gió bấc vẫn thút thít ở các khe núi.*
- Vế 1: Mưa phùn (CN) / vẫn cứ lai rai (VN).
- Vế 2: gió bấc (CN) / vẫn thút thít ở các khe núi (VN).
- Hai vế nối với nhau bằng kết từ và.
Câu (11): *Hễ cơn dông đến thì đất đá lại như sôi lên, nước lũ đổ ào ào.*
- Vế 1: cơn dông (CN) / đến (VN).
- Vế 2: đất đá (CN) / lại như sôi lên (VN).
- Vế 3: nước lũ (CN) / đổ ào ào (VN).
- Vế 1 và vế 2 nối với nhau bằng cặp kết từ Hễ … thì …; vế 3 nối với vế 2 trực tiếp (dùng dấu phẩy).
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.