Sách giáo khoa Tiếng Việt 5 Tập hai

Giải Bài 2 trang 79 SGK Tiếng Việt 5

Ôn tập (Tiết 3 – 4)   Gợi ý trả lời

Đề bài

NGỮ LIỆU: QUẠT MO

Nhà bà tôi nằm lặng lẽ giữa màu xanh mướt của mấy hàng cau. Mỗi lần nghe tiếng rơi "độp" ngoài sân gạch, tôi vội chạy ra nhặt tàu lá cau rụng, phơi bên hiên nhà, đợi bà tôi làm thành những chiếc quạt mo nho nhỏ.

Chọn một bẹ cau khô thơm nồng mùi nắng, bà cắt thành chiếc quạt mo hình tai voi rất vừa tay cầm. Chiếc quạt theo bà cháu tôi suốt mùa hè miền Trung nắng đổ lửa. Lâu dần, quạt ngả màu nâu sẫm, mấy vết nhăn hằn rõ nét hơn. Những hôm bà đi chợ xa về, tôi lăng xăng đến bên bà phe phẩy quạt mo. Bà thường ôm tôi vào lòng: "Cháu bà thương bà nhất.".

Có những trưa, bà cháu nằm võng trong vườn, bà vừa khe khẽ lướt chiếc quạt mo, vừa thong thả hát bài đồng dao:

Thằng Bờm có cái quạt mo
Phú ông xin đổi ba bò, chín trâu
Bờm rằng Bờm chẳng lấy trâu
Phú ông xin đổi ao sâu cá mè...

Tay bà đưa quạt nhịp nhàng. Gió nối gió ùa về mát rượi. Tôi lim dim chìm vào giấc ngủ. Trong mơ, tôi gặp phú ông dắt chú trâu mập mạp, còn tôi cầm chiếc quạt mo. Rồi tôi mơ thấy mình ngồi vắt vẻo trên lưng chú trâu ấy, đi qua một ao cá... Tiếng lá cau rụng khiến tôi choàng tỉnh. Tôi hốt hoảng oà lên nức nở: "Cháu đổi quạt mo lấy trâu của phú ông mất rồi, bà ơi!". Bà cười, chỉ cho tôi chiếc quạt mo vẫn còn nguyên trên võng, tôi mới nín khóc.

Đọc văn bản dưới đây và trả lời câu hỏi.
a. Chiếc quạt mo được miêu tả như thế nào trong bài đọc?

b. Chiếc quạt mo gợi nhớ những kỉ niệm gì về bà trong tuổi thơ của người cháu?

c. Kể lại giấc mơ của người cháu về chiếc quạt mo. Theo em, giấc mơ đó có gì thú vị?

d. Chi tiết người cháu khi lớn vẫn giữ một chiếc quạt mo làm kỉ niệm gợi cho em những suy nghĩ gì?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 79 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Tranh minh hoạ: hai bà cháu nằm trên chiếc võng mắc giữa vườn cau, bà quạt mo cho cháu, xung quanh là cây cau, chuối xanh mướt.

Gợi ý trả lời

a. Chiếc quạt mo được miêu tả như thế nào trong bài đọc?

Trong bài đọc, chiếc quạt mo được miêu tả rất cụ thể và sinh động:

- Được bà làm từ tàu lá cau (bẹ cau) khô, thơm nồng mùi nắng.
- Bà cắt thành chiếc quạt hình tai voi, nho nhỏ, rất vừa tay cầm.
- Theo thời gian, chiếc quạt ngả màu nâu sẫm, mấy vết nhăn hằn rõ nét hơn.

→ Chiếc quạt mo tuy mộc mạc, giản dị nhưng gắn bó, theo bà cháu suốt mùa hè miền Trung nắng đổ lửa.

b. Chiếc quạt mo gợi nhớ những kỉ niệm gì về bà trong tuổi thơ của người cháu?

Chiếc quạt mo gợi nhớ nhiều kỉ niệm ấm áp về bà:

- Kỉ niệm bà tự tay làm những chiếc quạt mo nho nhỏ từ tàu lá cau cho cháu.
- Kỉ niệm những hôm bà đi chợ xa về, cháu lăng xăng đến bên bà phe phẩy quạt mo; bà ôm cháu vào lòng và nói: "Cháu bà thương bà nhất.".
- Kỉ niệm những buổi trưa hè hai bà cháu nằm võng trong vườn, bà vừa khe khẽ lướt quạt mo, vừa thong thả hát bài đồng dao "Thằng Bờm có cái quạt mo" để ru cháu ngủ.

→ Đó là những kỉ niệm chan chứa tình yêu thương, sự chở che của bà dành cho cháu.

c. Kể lại giấc mơ của người cháu về chiếc quạt mo. Theo em, giấc mơ đó có gì thú vị?

*Kể lại giấc mơ:* Giữa trưa hè, được bà quạt mát và nghe bà hát bài đồng dao về thằng Bờm, người cháu lim dim chìm vào giấc ngủ. Trong mơ, cháu gặp phú ông dắt một chú trâu mập mạp, còn cháu thì cầm chiếc quạt mo. Rồi cháu mơ thấy mình ngồi vắt vẻo trên lưng chú trâu ấy, đi qua một ao cá. Khi tiếng lá cau rụng khiến cháu choàng tỉnh, cháu hốt hoảng òa khóc nức nở vì tưởng mình đã đổi mất chiếc quạt mo để lấy trâu của phú ông. Bà phải chỉ cho cháu thấy chiếc quạt mo vẫn còn nguyên trên võng, cháu mới nín khóc.

*Điều thú vị:* Giấc mơ thú vị vì nó được dệt nên từ chính bài đồng dao "Thằng Bờm" mà bà vừa hát. Giấc mơ cho thấy tâm hồn trẻ thơ hồn nhiên, ngây thơ và trí tưởng tượng phong phú của người cháu; đồng thời bộc lộ tình cảm quý trọng, nâng niu chiếc quạt mo — món quà của bà — đến mức chỉ mơ mất quạt thôi cũng khiến cháu bật khóc.

d. Chi tiết người cháu khi lớn vẫn giữ một chiếc quạt mo làm kỉ niệm gợi cho em những suy nghĩ gì?

Chi tiết ấy gợi cho em nhiều suy nghĩ đẹp:

- Chiếc quạt mo tuy nhỏ bé, giản dị nhưng đã trở thành vật kỉ niệm thiêng liêng, lưu giữ cả một miền tuổi thơ và tình yêu thương của bà.
- Người cháu là người sống tình cảm, biết trân trọng kỉ niệm và luôn ghi nhớ, biết ơn công lao, tình thương của bà.
- Chi tiết này nhắc em hãy biết yêu quý, nâng niu những điều bình dị gắn với người thân và gìn giữ những kỉ niệm đẹp của tuổi thơ.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.