Giải Vận dụng 1 trang 101 SGK Tin học 12
Đề bài
Tìm hiểu thêm các dạng pseudo-class khác, nêu ý nghĩa và tìm ví dụ ứng dụng thực tế cho các kiểu bộ chọn này.
Lời giải
## Vận dụng 1 — Các dạng pseudo-class khác trong CSS
Pseudo-class (lớp giả) là bộ chọn đứng sau dấu hai chấm `:`, dùng để chọn phần tử khi nó ở một trạng thái đặc biệt hoặc thỏa một điều kiện về vị trí/loại thẻ mà không cần thêm `class` hay `id` vào HTML. Ngoài các pseudo-class cơ bản đã học trong bài (`:hover`, `:focus`, `:active`, `:link`, `:visited`), CSS còn có nhiều dạng khác, chia thành các nhóm sau.
---
### 1. Nhóm liên quan đến trạng thái của biểu mẫu (form)
`:checked`
- Ý nghĩa: Áp dụng cho `<input type="checkbox">` hoặc `<input type="radio">` khi ô đó đang được chọn (tick).
- Ứng dụng thực tế: Đổi màu nhãn (`label`) khi checkbox được đánh dấu.
```css
input[type="checkbox"]:checked + label {
color: green;
font-weight: bold;
}
```
`:disabled` và `:enabled`
- Ý nghĩa: `:disabled` áp dụng cho phần tử form bị vô hiệu hoá (có thuộc tính `disabled`); `:enabled` áp dụng cho phần tử đang hoạt động bình thường.
- Ứng dụng thực tế: Làm mờ nút "Gửi" khi chưa điền đủ thông tin.
```css
button:disabled {
opacity: 0.4;
cursor: not-allowed;
}
button:enabled {
background-color: #2196F3;
cursor: pointer;
}
```
`:required`
- Ý nghĩa: Chọn ô nhập bắt buộc phải điền (có thuộc tính `required`).
- Ứng dụng thực tế: Đánh dấu viền đỏ cho các ô bắt buộc để nhắc người dùng.
```css
input:required {
border-left: 3px solid red;
}
```
---
### 2. Nhóm liên quan đến vị trí phần tử con
`:first-child`, `:last-child`
- Ý nghĩa: Chọn phần tử là con đầu tiên / con cuối cùng bên trong phần tử cha.
- Ứng dụng thực tế: Bỏ đường kẻ dưới ở mục cuối của danh sách; làm nổi bật hàng đầu của bảng.
```css
li:last-child {
border-bottom: none;
}
```
`:nth-child(n)`
- Ý nghĩa: Chọn phần tử con thứ (đếm từ 1). Giá trị có thể là số nguyên, từ khoá `odd` (lẻ), `even` (chẵn), hoặc biểu thức dạng .
- Ứng dụng thực tế: Tô màu xen kẽ các hàng của bảng ("zebra striping") cho dễ đọc.
```css
tr:nth-child(even) {
background-color: #f2f2f2;
}
tr:nth-child(odd) {
background-color: #ffffff;
}
```
---
### 3. Nhóm liên quan đến loại thẻ
`:first-of-type`, `:last-of-type`
- Ý nghĩa: Chọn phần tử đầu tiên / cuối cùng cùng loại thẻ bên trong phần tử cha (khác `:first-child` vì chỉ xét theo loại thẻ, không cần là con đầu tiên về thứ tự tổng quát).
- Ứng dụng thực tế: Định dạng riêng đoạn văn `<p>` đầu tiên trong `<article>` dù trước nó có thẻ `<h2>`.
```css
p:first-of-type {
margin-top: 0;
font-weight: bold;
}
```
---
### 4. Nhóm phủ định
`:not(bộ-chọn)`
- Ý nghĩa: Chọn tất cả phần tử không khớp với bộ chọn bên trong ngoặc.
- Ứng dụng thực tế: Thêm đường kẻ dưới cho mọi mục danh sách trừ mục cuối cùng.
```css
li:not(:last-child) {
border-bottom: 1px solid #ccc;
}
```
---
### 5. Nhóm cấu trúc khác
`:root`
- Ý nghĩa: Chọn phần tử gốc của tài liệu (tương đương thẻ `<html>`, nhưng độ ưu tiên cao hơn bộ chọn `html`).
- Ứng dụng thực tế: Khai báo biến CSS (CSS custom properties) toàn cục để dùng lại trong toàn trang.
```css
:root {
--mau-chinh: #3498db;
--co-chu: 16px;
}
body {
font-size: var(--co-chu);
color: var(--mau-chinh);
}
```
`:empty`
- Ý nghĩa: Chọn phần tử không có nội dung bên trong (không có phần tử con, không có văn bản).
- Ứng dụng thực tế: Làm nổi bật hoặc ẩn các ô `<td>` trống trong bảng cho giao diện gọn hơn.
```css
td:empty {
background-color: #eee;
}
```
---
### Tổng kết
| Pseudo-class | Ý nghĩa tóm tắt |
|---|---|
| `:checked` | Ô checkbox/radio đã được chọn |
| `:disabled` / `:enabled` | Phần tử form bị vô hiệu hoá / đang hoạt động |
| `:required` | Ô nhập bắt buộc phải điền |
| `:first-child` / `:last-child` | Con đầu / con cuối trong phần tử cha |
| `:nth-child(n)` | Con thứ (hỗ trợ `odd`, `even`, ) |
| `:first-of-type` / `:last-of-type` | Phần tử đầu / cuối cùng loại thẻ |
| `:not(bộ-chọn)` | Phủ định — không khớp bộ chọn đã cho |
| `:root` | Phần tử gốc, dùng khai báo biến CSS toàn cục |
| `:empty` | Phần tử không có nội dung bên trong |
Nhờ các pseudo-class này, ta định kiểu phần tử theo trạng thái hoặc vị trí/loại thẻ một cách tự động, giúp trang web vừa trực quan vừa gọn gàng mà không cần thêm JavaScript hay sửa cấu trúc HTML.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.