Sách giáo khoa Tin học 9

Giải Câu hỏi trang 43 SGK Tin học 9

Bài 10a. Sử dụng hàm COUNTIF   Đã kiểm

Đề bài

Trong Hình 10a.2, công thức ở ô G2 là =COUNTIF($B$3:$B$10,F2). Em hãy trả lời các câu hỏi sau:

a) Khi sao chép công thức trên sang các ô G3,..., G10 công thức sẽ thay đổi như thế nào?

b) Nếu bỏ các dấu $ thì công thức ở ô G2 sẽ là =COUNTIF(B3:B10,F2). Sau khi sao chép công thức này sang các ô từ G3 đến G10, kết quả trả về tại các ô đó có đúng không? Tại sao?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 43 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng tính Chi tiêu (trang tính của Excel) có các cột A, B, C, D (ô E để trống), rồi F, G. Cột A là Ngày, cột B là Khoản chi, cột C là Nội dung, cột D là Số tiền (nghìn đồng). Vùng dữ liệu nằm ở các dòng 3 đến 10. Bên phải, cột F ghi danh sách các khoản chi (từ ô F2 đến F10), cột G ghi Số lần chi tương ứng. Tại ô G2 nhập công thức =COUNTIF($B$3:$B$10,F2), với ô F2 chứa chữ "Ở".

| Dòng | A: Ngày | B: Khoản chi | C: Nội dung | D: Số tiền (nghìn đồng) | F: Khoản chi | G: Số lần chi |
|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | Chi tiêu | | | | Khoản chi | Số lần chi |
| 2 | Ngày | Khoản chi | Nội dung | Số tiền (nghìn đồng) | Ở | =COUNTIF($B$3:$B$10,F2) |
| 3 | 14/8/23 | Ở | Tiền điện tháng 8 | 800 | Ăn | 1 |
| 4 | 14/8/23 | Sức khoẻ | Mua thuốc | 620 | Di chuyển | 1 |
| 5 | 15/8/23 | Học tập | Học phí tháng 8 | 2 200 | Học tập | 1 |
| 6 | 20/8/23 | Quà tặng/Từ thiện | Quà tặng | 300 | Sức khoẻ | 1 |
| 7 | 22/8/23 | Di chuyển | Gửi xe, xăng xe | 600 | Giải trí | 0 |
| 8 | 26/8/23 | Ở | Tiền nước tháng 8 | 120 | Quà tặng/Từ thiện | 1 |
| 9 | 26/8/23 | Tiết kiệm | Tiết kiệm tháng 8 | 1 000 | Tiết kiệm | 1 |
| 10 | 30/8/23 | Ăn | Tiền ăn tháng 8 | 8 000 | Khác | 0 |

Như vậy vùng B3:B10 chứa các khoản chi: Ở, Sức khoẻ, Học tập, Quà tặng/Từ thiện, Di chuyển, Ở, Tiết kiệm, Ăn (khoản "Ở" xuất hiện 2 lần, ở dòng 3 và dòng 8). Danh sách tên khoản chi để đếm nằm ở cột F từ F2 đến F10 gồm: Ở, Ăn, Di chuyển, Học tập, Sức khoẻ, Giải trí, Quà tặng/Từ thiện, Tiết kiệm, Khác.

Lời giải

a) Khi sao chép công thức ở ô G2 sang các ô G3, …, G10

Trong công thức =COUNTIF($B$3:$B$10,F2)=COUNTIF(\$B\$3:\$B\$10, F2) có hai thành phần với kiểu địa chỉ khác nhau:

- Vùng đếm $B$3:$B$10\$B\$3:\$B\$10 là địa chỉ tuyệt đối (có dấu \trướccảte^ncộtvaˋso^ˊdoˋng)ne^nkhisaocheˊpnoˊ∗∗giữnguye^nkho^ngđổi∗∗,luo^nlaˋtrước cả tên cột và số dòng) nên khi sao chép nó **giữ nguyên không đổi**, luôn là\B$3:$B$10B\$3:\$B\$10.
- Ô điều kiện F2F2 là địa chỉ tương đối nên khi sao chép xuống dưới, số dòng tự tăng dần theo: F2→F3→F4→…→F10F2 \to F3 \to F4 \to … \to F10.

Do đó các công thức sau khi sao chép sẽ là:

- G3: =COUNTIF($B$3:$B$10,F3)=COUNTIF(\$B\$3:\$B\$10, F3)
- G4: =COUNTIF($B$3:$B$10,F4)=COUNTIF(\$B\$3:\$B\$10, F4)
- …
- G10: =COUNTIF($B$3:$B$10,F10)=COUNTIF(\$B\$3:\$B\$10, F10)

Nghĩa là vùng dữ liệu cần đếm luôn cố định ở B3:B10B3:B10, chỉ có ô chứa tên khoản chi cần đếm (cột F) thay đổi lần lượt từ F3F3 đến F10F10. Nhờ vậy mỗi ô G đếm đúng số lần xuất hiện của khoản chi tương ứng.

b) Nếu bỏ các dấu \,co^ngthứcởG2laˋ, công thức ở G2 là=COUNTIF(B3:B10, F2)$

Lúc này cả vùng đếm B3:B10B3:B10 lẫn ô điều kiện F2F2 đều là địa chỉ tương đối. Khi sao chép công thức xuống, cả hai cùng trượt xuống theo số dòng:

- G3: =COUNTIF(B4:B11,F3)=COUNTIF(B4:B11, F3)
- G4: =COUNTIF(B5:B12,F4)=COUNTIF(B5:B12, F4)
- …
- G10: =COUNTIF(B11:B18,F10)=COUNTIF(B11:B18, F10)

Kết quả trả về tại các ô từ G3 đến G10 nói chung là không đúng. Lý do: vùng đếm bị dịch chuyển dần xuống dưới, không còn bao phủ đúng toàn bộ vùng dữ liệu các khoản chi B3:B10B3:B10 nữa. Mỗi công thức đếm trên một vùng khác nhau — thiếu dần những ô ở đầu vùng dữ liệu và lấn sang các ô trống phía dưới dòng 10 — nên số đếm bị sai lệch.

Ví dụ cụ thể: ô G5 đếm khoản "Học tập" (ở F5F5) trên vùng B6:B13B6:B13; nhưng "Học tập" lại nằm ở B5B5, không thuộc vùng này, nên G5 trả về 00 trong khi kết quả đúng phải là 11. Riêng ô G2 vẫn đúng vì chưa bị sao chép.

Muốn sao chép công thức mà vẫn đếm đúng thì vùng dữ liệu phải được cố định bằng địa chỉ tuyệt đối $B$3:$B$10\$B\$3:\$B\$10 như ở câu a.

Đáp số

Vùng $B$3:$B$10\$B\$3:\$B\$10 cố định (tuyệt đối), ô F2 đổi thành F3, F4, …, F10 (tương đối). Ví dụ G3: =COUNTIF($B$3:$B$10\$B\$3:\$B\$10, F3)Không đúng, vì bỏ $ nên vùng đếm bị trượt xuống (B4:B11, B5:B12, …), không còn bao đúng vùng dữ liệu B3:B10 nên kết quả sai (ví dụ G5 trả về 0 thay vì 1)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.