Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Hoạt động 2 trang 27 SGK Toán 10

Bài 4. Hệ bất phương trình bậc nhất hai ẩn   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho đường thẳng dd: x+y=150x + y = 150 trên mặt phẳng toạ độ OxyOxy. Đường thẳng này cắt hai trục toạ độ OxOx và OyOy tại hai điểm AA và BB.

a) Xác định các miền nghiệm D1D_1, D2D_2, D3D_3 của các bất phương trình tương ứng x≥0x \geq 0; y≥0y \geq 0 và x+y≤150x + y \leq 150.

b) Miền tam giác OABOAB (H.2.5) có phải là giao của các miền D1D_1, D2D_2 và D3D_3 hay không?

c) Lấy một điểm trong tam giác OABOAB (chẳng hạn điểm (1;2)(1; 2)) hoặc một điểm trên cạnh nào đó của tam giác OABOAB (chẳng hạn điểm (1;149)(1; 149)) và kiểm tra xem toạ độ của các điểm đó có phải là nghiệm của hệ bất phương trình sau hay không:
{x≥0y≥0x+y≤150.\begin{cases} x \geq 0 \\ y \geq 0 \\ x + y \leq 150. \end{cases}

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 27 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 2.5: Hệ trục toạ độ OxyOxy. Đường thẳng x+y=150x + y = 150 cắt trục OyOy tại điểm B(0;150)B(0; 150) và cắt trục OxOx tại điểm A(150;0)A(150; 0). Miền tam giác OABOAB (nằm giữa gốc toạ độ OO, điểm AA và điểm BB) được tô màu xanh, biểu diễn giao các miền nghiệm x≥0x \geq 0, y≥0y \geq 0, x+y≤150x + y \leq 150.

Lời giải

a) Xác định các miền nghiệm D1D_1, D2D_2, D3D_3

Đường thẳng d:x+y=150d: x + y = 150 cắt trục OxOx (ứng với y=0y = 0) tại A(150;0)A(150; 0) và cắt trục OyOy (ứng với x=0x = 0) tại B(0;150)B(0; 150).

- Miền D1D_1 của bất phương trình x≥0x \geq 0: là nửa mặt phẳng bờ là trục OyOy (đường thẳng x=0x = 0), chứa các điểm có hoành độ không âm, tức là nửa mặt phẳng bên phải trục OyOy (kể cả trục OyOy).

- Miền D2D_2 của bất phương trình y≥0y \geq 0: là nửa mặt phẳng bờ là trục OxOx (đường thẳng y=0y = 0), chứa các điểm có tung độ không âm, tức là nửa mặt phẳng phía trên trục OxOx (kể cả trục OxOx).

- Miền D3D_3 của bất phương trình x+y≤150x + y \leq 150: là nửa mặt phẳng bờ là đường thẳng d:x+y=150d: x + y = 150. Xét điểm O(0;0)O(0; 0) có 0+0=0≤1500 + 0 = 0 \leq 150 (đúng), nên D3D_3 là nửa mặt phẳng bờ dd có chứa gốc toạ độ OO (kể cả đường thẳng dd).

b) Miền tam giác OABOAB có phải là giao của D1D_1, D2D_2, D3D_3 hay không?

Một điểm thuộc cả ba miền D1D_1, D2D_2, D3D_3 khi và chỉ khi điểm đó đồng thời:
- nằm bên phải (hoặc trên) trục OyOy: x≥0x \geq 0;
- nằm phía trên (hoặc trên) trục OxOx: y≥0y \geq 0;
- nằm cùng phía với OO so với đường thẳng dd (hoặc trên dd): x+y≤150x + y \leq 150.

Tập hợp các điểm thoả mãn đồng thời ba điều kiện đó chính là miền tam giác OABOAB (phần được tô màu xanh ở H.2.5), với ba cạnh nằm trên trục OyOy (OBOB), trục OxOx (OAOA) và đường thẳng dd (ABAB).

Vậy miền tam giác OABOAB chính là giao của ba miền D1D_1, D2D_2 và D3D_3.

c) Kiểm tra các điểm có là nghiệm của hệ bất phương trình hay không

Hệ bất phương trình: {x≥0y≥0x+y≤150\begin{cases} x \geq 0 \\ y \geq 0 \\ x + y \leq 150 \end{cases}

- Với điểm (1;2)(1; 2) (điểm nằm trong tam giác OABOAB):
- x=1≥0x = 1 \geq 0: đúng;
- y=2≥0y = 2 \geq 0: đúng;
- x+y=1+2=3≤150x + y = 1 + 2 = 3 \leq 150: đúng.

Cả ba bất phương trình đều thoả mãn, nên (1;2)(1; 2) là nghiệm của hệ.

- Với điểm (1;149)(1; 149) (điểm nằm trên cạnh ABAB của tam giác):
- x=1≥0x = 1 \geq 0: đúng;
- y=149≥0y = 149 \geq 0: đúng;
- x+y=1+149=150≤150x + y = 1 + 149 = 150 \leq 150: đúng.

Cả ba bất phương trình đều thoả mãn, nên (1;149)(1; 149) là nghiệm của hệ.

Nhận xét: Mọi điểm thuộc miền tam giác OABOAB (kể cả các điểm trên cạnh) đều là nghiệm của hệ bất phương trình trên. Điều này cho thấy miền tam giác OABOAB chính là miền nghiệm của hệ.

Đáp số

D1D_1: nửa mặt phẳng bên phải trục OyOy; D2D_2: nửa mặt phẳng phía trên trục OxOx; D3D_3: nửa mặt phẳng bờ d:x+y=150d: x+y=150 chứa OOCó, miền tam giác OABOAB là giao của D1D_1, D2D_2, D3D_3Cả hai điểm (1;2)(1; 2) và (1;149)(1; 149) đều là nghiệm của hệ

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.