Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Bài 2.14 trang 32 SGK Toán 10

Bài tập cuối chương II   Đã kiểm chéo

Đề bài

Biểu diễn miền nghiệm của hệ bất phương trình {y−2x≤2y≤4x≤5x+y≥−1\begin{cases} y - 2x \le 2 \\ y \le 4 \\ x \le 5 \\ x + y \ge -1 \end{cases} trên mặt phẳng toạ độ.

Từ đó tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của biểu thức F(x;y)=−x−yF(x; y) = -x - y với (x;y)(x; y) thoả mãn hệ trên.

Lời giải

a) Biểu diễn miền nghiệm của hệ bất phương trình

Vẽ trên cùng một mặt phẳng toạ độ bốn đường thẳng:

- d1:y−2x=2d_1: y - 2x = 2;
- d2:y=4d_2: y = 4;
- d3:x=5d_3: x = 5;
- d4:x+y=−1d_4: x + y = -1.

Lấy điểm O(0;0)O(0; 0) để kiểm tra từng bất phương trình:

- Thay O(0;0)O(0;0) vào y−2x≤2y - 2x \le 2 được 0≤20 \le 2 (đúng), nên miền nghiệm của y−2x≤2y - 2x \le 2 là nửa mặt phẳng bờ d1d_1 chứa điểm OO.
- Thay O(0;0)O(0;0) vào y≤4y \le 4 được 0≤40 \le 4 (đúng), nên miền nghiệm của y≤4y \le 4 là nửa mặt phẳng bờ d2d_2 chứa điểm OO.
- Thay O(0;0)O(0;0) vào x≤5x \le 5 được 0≤50 \le 5 (đúng), nên miền nghiệm của x≤5x \le 5 là nửa mặt phẳng bờ d3d_3 chứa điểm OO.
- Thay O(0;0)O(0;0) vào x+y≥−1x + y \ge -1 được 0≥−10 \ge -1 (đúng), nên miền nghiệm của x+y≥−1x + y \ge -1 là nửa mặt phẳng bờ d4d_4 chứa điểm OO.

Miền nghiệm của hệ là phần giao của bốn nửa mặt phẳng trên (miền không bị gạch), kể cả các bờ. Đó là miền tứ giác ABCDABCD với các đỉnh:

- AA là giao điểm của d1d_1 và d2d_2: từ y=2x+2y = 2x + 2 và y=4y = 4 suy ra 2x+2=4⇒x=12x + 2 = 4 \Rightarrow x = 1. Vậy A(1;4)A(1; 4).
- BB là giao điểm của d2d_2 và d3d_3: B(5;4)B(5; 4).
- CC là giao điểm của d3d_3 và d4d_4: x=5x = 5, y=−1−5=−6y = -1 - 5 = -6. Vậy C(5;−6)C(5; -6).
- DD là giao điểm của d4d_4 và d1d_1: từ x+y=−1x + y = -1 và y=2x+2y = 2x + 2 suy ra x+2x+2=−1⇒3x=−3⇒x=−1x + 2x + 2 = -1 \Rightarrow 3x = -3 \Rightarrow x = -1, y=0y = 0. Vậy D(−1;0)D(-1; 0).

Vậy miền nghiệm của hệ là miền tứ giác ABCDABCD (kể cả các cạnh) với A(1;4)A(1; 4), B(5;4)B(5; 4), C(5;−6)C(5; -6), D(−1;0)D(-1; 0).

b) Tìm giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất của F(x;y)=−x−yF(x; y) = -x - y

Biểu thức F(x;y)=−x−yF(x; y) = -x - y đạt giá trị lớn nhất và giá trị nhỏ nhất trên miền tứ giác ABCDABCD tại một trong các đỉnh của tứ giác. Tính giá trị của FF tại bốn đỉnh:

- Tại A(1;4)A(1; 4): F=−1−4=−5F = -1 - 4 = -5;
- Tại B(5;4)B(5; 4): F=−5−4=−9F = -5 - 4 = -9;
- Tại C(5;−6)C(5; -6): F=−5−(−6)=1F = -5 - (-6) = 1;
- Tại D(−1;0)D(-1; 0): F=−(−1)−0=1F = -(-1) - 0 = 1.

So sánh các giá trị −5-5; −9-9; 11; 11, ta có:

- Giá trị lớn nhất của FF là Fmax⁡=1F_{\max} = 1, đạt được tại C(5;−6)C(5; -6) và D(−1;0)D(-1; 0). (Thực ra F=1F = 1 tại mọi điểm trên cạnh CDCD, vì cạnh này nằm trên đường thẳng x+y=−1x + y = -1 nên F=−(x+y)=1F = -(x + y) = 1.)
- Giá trị nhỏ nhất của FF là Fmin⁡=−9F_{\min} = -9, đạt được tại B(5;4)B(5; 4).

Đáp số

Miền nghiệm là miền tứ giác ABCDABCD (kể cả các cạnh) với A(1;4)A(1;4), B(5;4)B(5;4), C(5;−6)C(5;-6), D(−1;0)D(-1;0)Fmax⁡=1F_{\max} = 1 đạt tại mọi điểm trên cạnh CDCD (gồm C(5;−6)C(5;-6) và D(−1;0)D(-1;0)); Fmin⁡=−9F_{\min} = -9 đạt tại B(5;4)B(5;4)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.