Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Vận dụng trang 50 SGK Toán 10

Bài 7. Các khái niệm mở đầu   Đã kiểm

Đề bài

Hai ca nô AA và BB chạy trên sông với các vận tốc riêng có cùng độ lớn là 15 km/h. Tuy vậy, ca nô AA chạy xuôi dòng còn ca nô BB chạy ngược dòng. Vận tốc của dòng nước trên sông là 3 km/h.

a) Hãy thể hiện trên hình vẽ, vectơ vận tốc v⃗\vec{v} của dòng nước và các vectơ vận tốc thực tế va⃗\vec{v_a}, vb⃗\vec{v_b} của các ca nô AA, BB.

b) Trong các vectơ v⃗\vec{v}, va⃗\vec{v_a}, vb⃗\vec{v_b}, những cặp vectơ nào cùng phương và những cặp vectơ nào ngược hướng?

Lời giải

Phân tích. Vận tốc thực tế của mỗi ca nô (so với bờ) bằng tổng vectơ của vận tốc riêng và vận tốc dòng nước (quy tắc cộng vận tốc). Vì ca nô chạy dọc theo dòng chảy nên cả ba vectơ đều nằm trên một đường thẳng (phương dòng chảy).

Chọn chiều dương là chiều xuôi dòng.

## a) Biểu diễn các vectơ trên hình vẽ

- Vectơ vận tốc dòng nước v⃗\vec{v}: hướng xuôi dòng, độ lớn ∣v⃗∣=3|\vec{v}| = 3 km/h.
- Ca nô AA chạy xuôi dòng nên vận tốc riêng cùng hướng với dòng nước:
∣va⃗∣=15+3=18 (km/h), hướng xuôi dòng.|\vec{v_a}| = 15 + 3 = 18 \text{ (km/h), hướng xuôi dòng.}
- Ca nô BB chạy ngược dòng nên vận tốc riêng ngược hướng với dòng nước:
∣vb⃗∣=15−3=12 (km/h), hướng ngược dòng.|\vec{v_b}| = 15 - 3 = 12 \text{ (km/h), hướng ngược dòng.}

Trên hình vẽ, vẽ ba vectơ cùng nằm trên một đường thẳng biểu diễn phương dòng chảy: v⃗\vec{v} và va⃗\vec{v_a} cùng chỉ về phía xuôi dòng (trong đó va⃗\vec{v_a} dài gấp 66 lần v⃗\vec{v}), còn vb⃗\vec{v_b} chỉ về phía ngược lại (dài gấp 44 lần v⃗\vec{v}).

##

b) Các cặp vectơ cùng phương và ngược hướng

Ba vectơ v⃗\vec{v}, va⃗\vec{v_a}, vb⃗\vec{v_b} đều có giá nằm trên đường thẳng chỉ phương dòng chảy, nên chúng đôi một cùng phương:
(v⃗, va⃗),(v⃗, vb⃗),(va⃗, vb⃗).(\vec{v},\ \vec{v_a}),\quad (\vec{v},\ \vec{v_b}),\quad (\vec{v_a},\ \vec{v_b}).

Về hướng:
- v⃗\vec{v} và va⃗\vec{v_a} đều hướng xuôi dòng ⇒\Rightarrow cùng hướng.
- v⃗\vec{v} hướng xuôi dòng, vb⃗\vec{v_b} hướng ngược dòng ⇒\Rightarrow ngược hướng.
- va⃗\vec{v_a} hướng xuôi dòng, vb⃗\vec{v_b} hướng ngược dòng ⇒\Rightarrow ngược hướng.

Kết luận.
- Các cặp cùng phương: (v⃗, va⃗)(\vec{v},\ \vec{v_a}), (v⃗, vb⃗)(\vec{v},\ \vec{v_b}), (va⃗, vb⃗)(\vec{v_a},\ \vec{v_b}).
- Các cặp ngược hướng: (v⃗, vb⃗)(\vec{v},\ \vec{v_b}) và (va⃗, vb⃗)(\vec{v_a},\ \vec{v_b}).

Đáp số

a) ∣v⃗∣=3|\vec{v}| = 3 km/h (xuôi dòng); ∣va⃗∣=18|\vec{v_a}| = 18 km/h (xuôi dòng); ∣vb⃗∣=12|\vec{v_b}| = 12 km/h (ngược dòng)b) Cùng phương: (v⃗,va⃗)(\vec{v}, \vec{v_a}), (v⃗,vb⃗)(\vec{v}, \vec{v_b}), (va⃗,vb⃗)(\vec{v_a}, \vec{v_b}). Ngược hướng: (v⃗,vb⃗)(\vec{v}, \vec{v_b}) và (va⃗,vb⃗)(\vec{v_a}, \vec{v_b})

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.