Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Vận dụng 1 trang 7 SGK Toán 10

Bài 15. Hàm số   Đã kiểm chéo

Đề bài

Nếu lượng điện tiêu thụ từ trên 50 đến 100 kWh (50<x≤10050 < x \le 100) thì công thức liên hệ giữa yy và xx đã thiết lập ở HĐ3 không còn đúng nữa.

Theo bảng giá bán lẻ điện sinh hoạt (Bảng 6.2) thì số tiền phải trả là:
y=1,678⋅50+1,734(x−50)=83,9+1,734(x−50)y = 1{,}678 \cdot 50 + 1{,}734(x - 50) = 83{,}9 + 1{,}734(x - 50), hay y=1,734x−2,8y = 1{,}734x - 2{,}8 (nghìn đồng).

Vậy trên tập xác định D=(50;100]D = (50; 100], hàm số yy mô tả số tiền phải thanh toán có công thức là y=1,734x−2,8y = 1{,}734x - 2{,}8; tập giá trị của nó là (83,9;170,6](83{,}9; 170{,}6].

Hãy vẽ đồ thị ở Hình 6.3 vào vở rồi vẽ tiếp đồ thị của hàm số y=1,734x−2,8y = 1{,}734x - 2{,}8 trên tập D=(50;100]D = (50; 100].

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 7 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng 6.2 (Theo Tập đoàn Điện lực Việt Nam ngày 20-3-2019): bảng giá bán lẻ điện sinh hoạt gồm 6 bậc, hai cột «Mức điện tiêu thụ» và «Giá bán điện (đồng/kWh)»:

| Mức điện tiêu thụ | Giá bán điện (đồng/kWh) |
|---|---|
| Bậc 1 (từ 0 đến 50 kWh) | 1 678 |
| Bậc 2 (từ trên 50 đến 100 kWh) | 1 734 |
| Bậc 3 (từ trên 100 đến 200 kWh) | 2 014 |
| Bậc 4 (từ trên 200 đến 300 kWh) | 2 536 |
| Bậc 5 (từ trên 300 đến 400 kWh) | 2 834 |
| Bậc 6 (từ trên 400 kWh trở lên) | 2 927 |

Hình 6.3: đồ thị hàm số y=1,678xy = 1{,}678x trên đoạn [0;50][0; 50] là một đoạn thẳng đi từ gốc O đến điểm (50;83,9)(50; 83{,}9). Trục hoành là xx (kWh), trục tung là yy (nghìn đồng); giá trị 83,983{,}9 được đánh dấu trên trục tung ứng với x=50x = 50.

Lời giải

Phân tích yêu cầu. Ta cần vẽ thêm đồ thị của hàm số y=1,734x−2,8y = 1{,}734x - 2{,}8 trên tập xác định D=(50;100]D = (50; 100] vào cùng hệ trục đã có đồ thị y=1,678xy = 1{,}678x trên đoạn [0;50][0; 50] (Hình 6.3).

Bước 1. Nhận dạng đồ thị. Trên D=(50;100]D = (50; 100], hàm số y=1,734x−2,8y = 1{,}734x - 2{,}8 là hàm bậc nhất nên đồ thị của nó là một đoạn thẳng. Để vẽ một đoạn thẳng ta chỉ cần xác định hai đầu mút, tức là ảnh của hai đầu mút của DD.

Bước 2. Tính tọa độ hai đầu mút.

- Tại x=50x = 50 (đầu mút trái, không thuộc DD vì 50<x50 < x):
y=1,734⋅50−2,8=86,7−2,8=83,9.y = 1{,}734 \cdot 50 - 2{,}8 = 86{,}7 - 2{,}8 = 83{,}9.
Vậy ta có điểm A(50;83,9)A(50; 83{,}9) — vẽ bằng dấu tròn rỗng (điểm bị loại).

- Tại x=100x = 100 (đầu mút phải, thuộc DD vì x≤100x \le 100):
y=1,734⋅100−2,8=173,4−2,8=170,6.y = 1{,}734 \cdot 100 - 2{,}8 = 173{,}4 - 2{,}8 = 170{,}6.
Vậy ta có điểm B(100;170,6)B(100; 170{,}6) — vẽ bằng dấu chấm đậm (điểm được lấy).

Bước 3. Vẽ đồ thị. Trên hệ trục của Hình 6.3 (trục hoành xx tính bằng kWh, trục tung yy tính bằng nghìn đồng), nối hai điểm A(50;83,9)A(50; 83{,}9) và B(100;170,6)B(100; 170{,}6) bằng một đoạn thẳng, trong đó đầu AA để hở (tròn rỗng), đầu BB tô đậm.

Bước 4. Nhận xét về tính liên tục của đồ thị. Đồ thị y=1,678xy = 1{,}678x trên [0;50][0; 50] kết thúc tại điểm (50;83,9)(50; 83{,}9) (vì 1,678⋅50=83,91{,}678 \cdot 50 = 83{,}9), đúng bằng vị trí đầu mút hở A(50;83,9)A(50; 83{,}9) của đoạn thẳng mới. Do đó hai đoạn thẳng nối liền nhau tại điểm (50;83,9)(50; 83{,}9), tạo thành một đường gấp khúc liền mạch đi từ gốc O(0;0)O(0;0) qua (50;83,9)(50; 83{,}9) đến (100;170,6)(100; 170{,}6).

Kiểm tra lại đáp số. Tập giá trị trên D=(50;100]D=(50;100]: khi xx chạy từ 5050 (hở) đến 100100 (lấy), yy tăng từ 83,983{,}9 (hở) đến 170,6170{,}6 (lấy), tức tập giá trị là (83,9;170,6](83{,}9; 170{,}6] — đúng như đề cho. Các phép tính 86,7−2,8=83,986{,}7-2{,}8=83{,}9 và 173,4−2,8=170,6173{,}4-2{,}8=170{,}6 đều chính xác.

Đáp số

Vẽ đoạn thẳng nối A(50; 83,9) (tròn rỗng, không lấy) và B(100; 170,6) (chấm đậm, lấy); đoạn này nối liền với đồ thị y = 1,678x tại điểm (50; 83,9)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.