Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Bài 6.18 trang 24 SGK Toán 10

Bài tập cuối Bài 17. Dấu của tam thức bậc hai   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một vật được ném theo phương thẳng đứng xuống dưới từ độ cao 320 m với vận tốc ban đầu v0=20v_0 = 20 m/s. Hỏi sau ít nhất bao nhiêu giây, vật đó cách mặt đất không quá 100 m? Giả thiết rằng sức cản của không khí là không đáng kể.

Lời giải

Bước 1. Lập công thức độ cao của vật so với mặt đất.

Chọn gốc thời gian là lúc ném vật (t=0t=0), lấy gia tốc rơi tự do g=10 m/s2g = 10\ \text{m/s}^2. Quãng đường vật đi được (hướng xuống) sau tt giây là:
s=v0t+12gt2=20t+5t2.s = v_0 t + \frac{1}{2}gt^2 = 20t + 5t^2.

Vì vật được ném xuống từ độ cao 320320 m nên độ cao của vật so với mặt đất sau tt giây là:
h(t)=320−(20t+5t2)=320−20t−5t2(với t≥0).h(t) = 320 - (20t + 5t^2) = 320 - 20t - 5t^2 \quad (\text{với } t \ge 0).

Bước 2. Thiết lập bất phương trình.

Vật cách mặt đất không quá 100100 m nghĩa là h(t)≤100h(t) \le 100:
320−20t−5t2≤100.320 - 20t - 5t^2 \le 100.

Chuyển vế:
−5t2−20t+220≤0  ⇔  5t2+20t−220≥0  ⇔  t2+4t−44≥0.-5t^2 - 20t + 220 \le 0 \;\Leftrightarrow\; 5t^2 + 20t - 220 \ge 0 \;\Leftrightarrow\; t^2 + 4t - 44 \ge 0.

Bước 3. Xét dấu tam thức bậc hai f(t)=t2+4t−44f(t) = t^2 + 4t - 44.

Tam thức có a=1>0a = 1 > 0 và Δ′=22−1⋅(−44)=4+44=48>0\Delta' = 2^2 - 1\cdot(-44) = 4 + 44 = 48 > 0, nên f(t)f(t) có hai nghiệm:
t=−2±481=−2±43.t = \frac{-2 \pm \sqrt{48}}{1} = -2 \pm 4\sqrt{3}.

Hai nghiệm là t1=−2−43<0t_1 = -2 - 4\sqrt{3} < 0 và t2=−2+43≈4,93t_2 = -2 + 4\sqrt{3} \approx 4{,}93.

Vì a>0a > 0 nên f(t)≥0f(t) \ge 0 khi t≤t1t \le t_1 hoặc t≥t2t \ge t_2.

Bước 4. Kết luận.

Do t≥0t \ge 0 nên ta nhận nghiệm:
t≥−2+43≈4,93 (giây).t \ge -2 + 4\sqrt{3} \approx 4{,}93\ (\text{giây}).

Vậy sau ít nhất khoảng −2+43≈4,93-2 + 4\sqrt{3} \approx 4{,}93 giây thì vật cách mặt đất không quá 100100 m.

Kiểm tra lại: Với t=4,93t = 4{,}93: h≈320−20(4,93)−5(4,93)2≈320−98,6−121,5≈99,9≈100h \approx 320 - 20(4{,}93) - 5(4{,}93)^2 \approx 320 - 98{,}6 - 121{,}5 \approx 99{,}9 \approx 100 m. Thỏa mãn.

Đáp số

Ít nhất −2+43≈4,93-2 + 4\sqrt{3} \approx 4,93 giây

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.