Sách giáo khoa Toán 10 Tập hai

Giải Hoạt động 4 trang 40 SGK Toán 10

Bài 20. Vị trí tương đối giữa hai đường thẳng. Góc và khoảng cách   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho điểm M(x0;y0)M(x_0; y_0) và đường thẳng Δ:ax+by+c=0\Delta: ax + by + c = 0 có vectơ pháp tuyến n⃗(a;b)\vec{n}(a; b). Gọi HH là hình chiếu vuông góc của MM trên Δ\Delta (H.7.9).

a) Chứng minh rằng ∣n⃗⋅HM→∣=a2+b2⋅HM\left|\vec{n} \cdot \overrightarrow{HM}\right| = \sqrt{a^2 + b^2} \cdot HM.

b) Giả sử HH có toạ độ (x1;y1)(x_1; y_1). Chứng minh rằng: n⃗⋅HM→=a(x0−x1)+b(y0−y1)=ax0+by0+c\vec{n} \cdot \overrightarrow{HM} = a(x_0 - x_1) + b(y_0 - y_1) = ax_0 + by_0 + c.

c) Chứng minh rằng HM=∣ax0+by0+c∣a2+b2HM = \dfrac{\left|ax_0 + by_0 + c\right|}{\sqrt{a^2 + b^2}}.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 40 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 7.9: Hệ trục toạ độ Oxy. Đường thẳng Δ:ax+by+c=0\Delta: ax + by + c = 0 là một đường thẳng đi xuống cắt các trục. Điểm M(x0;y0)M(x_0; y_0) nằm phía trên bên phải đường thẳng. HH là chân đường vuông góc hạ từ MM xuống Δ\Delta (đoạn HMHM vuông góc với Δ\Delta). Vectơ pháp tuyến n⃗(a;b)\vec{n}(a; b) vẽ cùng hướng với HM→\overrightarrow{HM}.

Lời giải

a) Vì HH là hình chiếu vuông góc của MM trên Δ\Delta nên HM⊥ΔHM \perp \Delta. Mặt khác n⃗(a;b)\vec{n}(a;b) là vectơ pháp tuyến của Δ\Delta nên n⃗⊥Δ\vec{n} \perp \Delta. Do đó HM→\overrightarrow{HM} cùng phương với n⃗\vec{n}, tức là góc giữa hai vectơ n⃗\vec{n} và HM→\overrightarrow{HM} bằng 0∘0^\circ hoặc 180∘180^\circ, suy ra ∣cos⁡(n⃗,HM→)∣=1\left|\cos\left(\vec{n},\overrightarrow{HM}\right)\right| = 1.

Theo định nghĩa tích vô hướng:
∣n⃗⋅HM→∣=∣n⃗∣⋅∣HM→∣⋅∣cos⁡(n⃗,HM→)∣=a2+b2⋅HM⋅1=a2+b2⋅HM.\left|\vec{n}\cdot\overrightarrow{HM}\right| = \left|\vec{n}\right|\cdot\left|\overrightarrow{HM}\right|\cdot\left|\cos\left(\vec{n},\overrightarrow{HM}\right)\right| = \sqrt{a^2+b^2}\cdot HM\cdot 1 = \sqrt{a^2+b^2}\cdot HM.
(đpcm)

b) Ta có n⃗(a;b)\vec{n}(a;b) và HM→=(x0−x1 ; y0−y1)\overrightarrow{HM} = (x_0 - x_1\,;\, y_0 - y_1) (vì M(x0;y0)M(x_0;y_0), H(x1;y1)H(x_1;y_1)). Do đó:
n⃗⋅HM→=a(x0−x1)+b(y0−y1)=ax0+by0−(ax1+by1).\vec{n}\cdot\overrightarrow{HM} = a(x_0 - x_1) + b(y_0 - y_1) = ax_0 + by_0 - (ax_1 + by_1).

Vì H(x1;y1)H(x_1;y_1) nằm trên Δ\Delta nên toạ độ của HH thoả mãn phương trình đường thẳng:
ax1+by1+c=0  ⇒  ax1+by1=−c.ax_1 + by_1 + c = 0 \;\Rightarrow\; ax_1 + by_1 = -c.

Thay vào trên:
n⃗⋅HM→=ax0+by0−(−c)=ax0+by0+c.\vec{n}\cdot\overrightarrow{HM} = ax_0 + by_0 - (-c) = ax_0 + by_0 + c.

Vậy n⃗⋅HM→=a(x0−x1)+b(y0−y1)=ax0+by0+c\vec{n}\cdot\overrightarrow{HM} = a(x_0 - x_1) + b(y_0 - y_1) = ax_0 + by_0 + c. (đpcm)

c) Kết hợp kết quả ý a) và ý b):
- Từ a): ∣n⃗⋅HM→∣=a2+b2⋅HM\left|\vec{n}\cdot\overrightarrow{HM}\right| = \sqrt{a^2+b^2}\cdot HM.
- Từ b): n⃗⋅HM→=ax0+by0+c\vec{n}\cdot\overrightarrow{HM} = ax_0 + by_0 + c, nên ∣n⃗⋅HM→∣=∣ax0+by0+c∣\left|\vec{n}\cdot\overrightarrow{HM}\right| = \left|ax_0 + by_0 + c\right|.

Suy ra:
a2+b2⋅HM=∣ax0+by0+c∣.\sqrt{a^2+b^2}\cdot HM = \left|ax_0 + by_0 + c\right|.

Vì n⃗≠0⃗\vec{n} \neq \vec{0} nên a2+b2>0\sqrt{a^2+b^2} > 0, chia hai vế cho a2+b2\sqrt{a^2+b^2} ta được:
HM=∣ax0+by0+c∣a2+b2.HM = \dfrac{\left|ax_0 + by_0 + c\right|}{\sqrt{a^2+b^2}}.
(đpcm)

Đáp số

đpcmđpcmđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.