Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Vận dụng trang 77 SGK Toán 10

Bài 14. Các số đặc trưng đo độ phân tán   Đã kiểm chéo

Đề bài

Các nhà vật lí sử dụng hai phương pháp khác nhau để đo tuổi của vũ trụ (đơn vị tỉ năm) lần lượt cho hai kết quả là: 13,807±0,02613,807 \pm 0,026 và 13,799±0,02113,799 \pm 0,021.

Hãy đánh giá sai số tương đối của mỗi phương pháp. Căn cứ trên tiêu chí này, phương pháp nào cho kết quả chính xác hơn?

Lời giải

Nhắc lại công thức. Nếu aa là số gần đúng của a‾\overline{a} với độ chính xác dd (tức là sai số tuyệt đối Δa≤d\Delta_a \le d), thì sai số tương đối được đánh giá bởi:
δa=Δa∣a∣≤d∣a∣.\delta_a = \frac{\Delta_a}{|a|} \le \frac{d}{|a|}.
Sai số tương đối càng nhỏ thì phép đo (kết quả) càng chính xác.

a) Phương pháp thứ nhất: a1=13,807a_1 = 13{,}807 với độ chính xác d1=0,026d_1 = 0{,}026.
δ1≤d1∣a1∣=0,02613,807≈0,00188=0,188%≈0,19%.\delta_1 \le \frac{d_1}{|a_1|} = \frac{0{,}026}{13{,}807} \approx 0{,}00188 = 0{,}188\% \approx 0{,}19\%.

b) Phương pháp thứ hai: a2=13,799a_2 = 13{,}799 với độ chính xác d2=0,021d_2 = 0{,}021.
δ2≤d2∣a2∣=0,02113,799≈0,00152=0,152%≈0,15%.\delta_2 \le \frac{d_2}{|a_2|} = \frac{0{,}021}{13{,}799} \approx 0{,}00152 = 0{,}152\% \approx 0{,}15\%.

c) So sánh. Vì
δ2≈0,15%<δ1≈0,19%,\delta_2 \approx 0{,}15\% < \delta_1 \approx 0{,}19\%,
nên sai số tương đối của phương pháp thứ hai nhỏ hơn. Căn cứ trên tiêu chí sai số tương đối, phương pháp thứ hai cho kết quả chính xác hơn.

Đáp số

δ1≈0,19%\delta_1 \approx 0{,}19\%δ2≈0,15%\delta_2 \approx 0{,}15\%Phương pháp thứ hai chính xác hơn (vì δ2<δ1\delta_2 < \delta_1)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.