Giải Hoạt động 2 trang 85 SGK Toán 10
Đề bài
Trong một tuần, nhiệt độ cao nhất trong ngày (đơn vị °C) tại Hà Nội và Điện Biên được cho như sau:
Hà Nội:
Điện Biên:
a) Tính các khoảng biến thiên của mỗi mẫu số liệu và so sánh.
b) Em có nhận xét gì về sự ảnh hưởng của giá trị 16 đến khoảng biến thiên của mẫu số liệu về nhiệt độ cao nhất trong ngày tại Điện Biên?
c) Tính các tứ phân vị và hiệu cho mỗi mẫu số liệu. Có thể dùng hiệu này để đo độ phân tán của mẫu số liệu không?
Lời giải
a) Khoảng biến thiên của mỗi mẫu
Khoảng biến thiên .
Mẫu Hà Nội: giá trị lớn nhất là , nhỏ nhất là nên
Mẫu Điện Biên: giá trị lớn nhất là , nhỏ nhất là nên
So sánh: hai khoảng biến thiên bằng nhau, cùng bằng .
b) Ảnh hưởng của giá trị 16
Giá trị là giá trị nhỏ nhất và nhỏ hơn hẳn các giá trị còn lại của mẫu Điện Biên () — đây là một giá trị bất thường. Chính giá trị này làm cho khoảng biến thiên của mẫu Điện Biên bằng .
Nếu không kể giá trị thì các số liệu còn lại khá gần nhau, khoảng biến thiên chỉ còn .
Như vậy, khoảng biến thiên bị ảnh hưởng rất nhiều bởi giá trị bất thường : chỉ một giá trị này đã làm khoảng biến thiên tăng từ lên . Khoảng biến thiên không phản ánh đúng độ phân tán của phần lớn số liệu.
c) Tứ phân vị và hiệu
Mỗi mẫu có (lẻ) giá trị, đã sắp xếp theo thứ tự không giảm.
*Mẫu Hà Nội:*
- Trung vị là số chính giữa: .
- Nửa số liệu bên trái là nên .
- Nửa số liệu bên phải là nên .
*Mẫu Điện Biên:*
- Trung vị là số chính giữa: .
- Nửa số liệu bên trái là nên .
- Nửa số liệu bên phải là nên .
*Nhận xét:* Có thể dùng hiệu để đo độ phân tán của mẫu số liệu. Khác với khoảng biến thiên (hai mẫu bằng nhau, cùng bằng , nên không phân biệt được mức độ phân tán), hiệu của Hà Nội là còn của Điện Biên là , cho thấy số liệu Điện Biên tập trung hơn. Vì không phụ thuộc vào giá trị bất thường () nên hiệu phản ánh độ phân tán tốt hơn, không bị ảnh hưởng bởi giá trị bất thường.
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.