Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Bài 5.22 trang 89 SGK Toán 10

Bài tập cuối chương V   Đã kiểm chéo

Đề bài

Lương khởi điểm của 5 sinh viên vừa tốt nghiệp tại một trường đại học (đơn vị triệu đồng) là:
3,59,29,29,510,5.3,5 \quad 9,2 \quad 9,2 \quad 9,5 \quad 10,5.

a) Giải thích tại sao nên dùng trung vị để thể hiện mức lương khởi điểm của sinh viên tốt nghiệp từ trường đại học này.

b) Nên dùng khoảng biến thiên hay khoảng tứ phân vị để đo độ phân tán? Vì sao?

Lời giải

Sắp xếp số liệu theo thứ tự không giảm:

3,59,29,29,510,5.3,5 \quad 9,2 \quad 9,2 \quad 9,5 \quad 10,5.

a) Nên dùng trung vị để thể hiện mức lương khởi điểm

Số trung bình của mẫu số liệu là:
xˉ=3,5+9,2+9,2+9,5+10,55=41,95=8,38 (triệu đồng).\bar{x}=\dfrac{3,5+9,2+9,2+9,5+10,5}{5}=\dfrac{41,9}{5}=8,38 \ (\text{triệu đồng}).

Mẫu số liệu có n=5n=5 (lẻ) nên trung vị là số chính giữa:
Me=9,2 (triệu đồng).M_e = 9,2 \ (\text{triệu đồng}).

Ta thấy trong mẫu có một giá trị 3,53,5 nhỏ bất thường (rất thấp so với các giá trị còn lại). Giá trị bất thường này kéo số trung bình xˉ=8,38\bar{x}=8,38 xuống thấp, khiến số trung bình không đại diện tốt cho mức lương: thực tế có tới 44 trên 55 sinh viên có lương từ 9,29,2 triệu trở lên, cao hơn hẳn số trung bình.

Trung vị Me=9,2M_e = 9,2 không bị ảnh hưởng bởi giá trị bất thường và phản ánh đúng mức lương "tiêu biểu" của nhóm. Vì vậy nên dùng trung vị để thể hiện mức lương khởi điểm.

b) Nên dùng khoảng biến thiên hay khoảng tứ phân vị

*Khoảng biến thiên:*
R=xmax−xmin=10,5−3,5=7.R = x_{max}-x_{min}=10,5-3,5=7.

*Khoảng tứ phân vị:* Trung vị Q2=9,2Q_2=9,2 chia mẫu thành hai nửa.
- Nửa dưới: 3,5; 9,2⇒Q1=3,5+9,22=6,35.3,5;\ 9,2 \Rightarrow Q_1=\dfrac{3,5+9,2}{2}=6,35.
- Nửa trên: 9,5; 10,5⇒Q3=9,5+10,52=10.9,5;\ 10,5 \Rightarrow Q_3=\dfrac{9,5+10,5}{2}=10.

ΔQ=Q3−Q1=10−6,35=3,65.\Delta_Q = Q_3-Q_1 = 10-6,35 = 3,65.

Vì mẫu số liệu có giá trị bất thường 3,53,5 mà khoảng biến thiên RR lại được tính từ giá trị nhỏ nhất và lớn nhất nên nó chịu ảnh hưởng mạnh của giá trị bất thường, đo độ phân tán không chính xác. Khoảng tứ phân vị ΔQ\Delta_Q chỉ dựa vào 50%50\% số liệu ở giữa nên không bị ảnh hưởng bởi giá trị bất thường. Do đó nên dùng khoảng tứ phân vị để đo độ phân tán.

Đáp số

Nên dùng trung vị Me=9,2M_e=9,2 triệu đồng vì mẫu có giá trị bất thường 3,53,5 làm số trung bình (xˉ=8,38\bar{x}=8,38) không đại diện tốtNên dùng khoảng tứ phân vị ΔQ=3,65\Delta_Q=3,65 (vì mẫu có giá trị bất thường, khoảng biến thiên R=7R=7 bị ảnh hưởng)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.