Sách giáo khoa Toán 10 Tập một

Giải Bài 5.24 trang 90 SGK Toán 10

Bài tập cuối chương V   Đã kiểm chéo

Đề bài

Bảng sau cho biết dân số của các tỉnh/thành phố Đồng bằng Bắc Bộ năm 2018 (đơn vị triệu người).

a) Tìm số trung bình và trung vị của mẫu số liệu trên.

b) Giải thích tại sao số trung bình và trung vị lại có sự sai khác nhiều.

c) Nên sử dụng số trung bình hay trung vị để đại diện cho dân số của các tỉnh thuộc Đồng bằng Bắc Bộ?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 90 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng dân số (đơn vị: triệu người):

| Tỉnh/thành phố | Dân số |
|---|---|
| Hà Nội | 7,52 |
| Vĩnh Phúc | 1,09 |
| Bắc Ninh | 1,25 |
| Quảng Ninh | 1,27 |
| Hải Dương | 1,81 |
| Hải Phòng | 2,01 |
| Hưng Yên | 1,19 |
| Thái Bình | 1,79 |
| Hà Nam | 0,81 |
| Nam Định | 1,85 |
| Ninh Bình | 0,97 |

(Theo Tổng cục Thống kê – nay là Cục Thống kê)

Lời giải

Mẫu số liệu gồm n=11n = 11 giá trị (đơn vị: triệu người):
7,52; 1,09; 1,25; 1,27; 1,81; 2,01; 1,19; 1,79; 0,81; 1,85; 0,97.7{,}52;\ 1{,}09;\ 1{,}25;\ 1{,}27;\ 1{,}81;\ 2{,}01;\ 1{,}19;\ 1{,}79;\ 0{,}81;\ 1{,}85;\ 0{,}97.

a) Tìm số trung bình và trung vị.

*Số trung bình:*
xˉ=7,52+1,09+1,25+1,27+1,81+2,01+1,19+1,79+0,81+1,85+0,9711=21,5611=1,96.\bar{x} = \frac{7{,}52 + 1{,}09 + 1{,}25 + 1{,}27 + 1{,}81 + 2{,}01 + 1{,}19 + 1{,}79 + 0{,}81 + 1{,}85 + 0{,}97}{11} = \frac{21{,}56}{11} = 1{,}96.

*Trung vị:* Sắp xếp các giá trị theo thứ tự không giảm:
0,81; 0,97; 1,09; 1,19; 1,25; 1,27; 1,79; 1,81; 1,85; 2,01; 7,52.0{,}81;\ 0{,}97;\ 1{,}09;\ 1{,}19;\ 1{,}25;\ \mathbf{1{,}27};\ 1{,}79;\ 1{,}81;\ 1{,}85;\ 2{,}01;\ 7{,}52.
Vì n=11n = 11 là số lẻ nên trung vị là giá trị chính giữa, tức giá trị thứ 11+12=6\dfrac{11+1}{2} = 6:
Me=1,27.M_e = 1{,}27.

Vậy số trung bình là xˉ=1,96\bar{x} = 1{,}96 (triệu người) và trung vị là Me=1,27M_e = 1{,}27 (triệu người).

b) Giải thích vì sao số trung bình và trung vị sai khác nhiều.

Trong mẫu số liệu có một giá trị là dân số Hà Nội =7,52= 7{,}52 triệu người, lớn hơn hẳn (bất thường) so với các giá trị còn lại (đều dưới 2,12{,}1 triệu người). Số trung bình được tính dựa trên tổng của tất cả các giá trị nên bị giá trị bất thường này kéo lên cao; còn trung vị chỉ phụ thuộc vào vị trí chính giữa nên hầu như không bị ảnh hưởng bởi giá trị quá lớn đó. Vì vậy số trung bình (1,961{,}96) lớn hơn nhiều so với trung vị (1,271{,}27).

c) Nên dùng số trung bình hay trung vị để đại diện?

Vì mẫu số liệu có giá trị bất thường (dân số Hà Nội quá lớn) làm số trung bình không phản ánh đúng mức dân số chung của các tỉnh, nên dùng trung vị Me=1,27M_e = 1{,}27 triệu người để đại diện cho dân số của các tỉnh thuộc Đồng bằng Bắc Bộ là hợp lí hơn.

Đáp số

Số trung bình xˉ=1,96\bar{x} = 1,96 triệu người; trung vị Me=1,27M_e = 1,27 triệu ngườiDo có giá trị bất thường (Hà Nội 7,52) kéo số trung bình lên, còn trung vị không bị ảnh hưởngNên dùng trung vị Me=1,27M_e = 1,27 triệu người

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.