Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Hoạt động 4 trang 20 SGK Toán 11

Bài 2. Công thức lượng giác   Đã kiểm chéo

Đề bài

Xây dựng công thức biến đổi tổng thành tích

Trong các công thức biến đổi tích thành tổng ở Mục 3, đặt u=a−bu = a - b, v=a+bv = a + b và viết các công thức nhận được.

Lời giải

Ở Mục 3, ta đã có các công thức biến đổi tích thành tổng:

cos⁡acos⁡b=12[cos⁡(a−b)+cos⁡(a+b)]\cos a\cos b=\dfrac12\big[\cos(a-b)+\cos(a+b)\big]
sin⁡asin⁡b=12[cos⁡(a−b)−cos⁡(a+b)]\sin a\sin b=\dfrac12\big[\cos(a-b)-\cos(a+b)\big]
sin⁡acos⁡b=12[sin⁡(a+b)+sin⁡(a−b)]\sin a\cos b=\dfrac12\big[\sin(a+b)+\sin(a-b)\big]

Đặt u=a−bu=a-b và v=a+bv=a+b. Khi đó cộng và trừ hai hệ thức này ta được:
a=u+v2,b=v−u2.a=\dfrac{u+v}{2},\qquad b=\dfrac{v-u}{2}.

Thay vào từng công thức ở trên (và viết lại vế trái thành tổng), ta nhận được các công thức biến đổi tổng thành tích.

a) Từ công thức của cos⁡acos⁡b\cos a\cos b.

Nhân hai vế với 22: cos⁡(a−b)+cos⁡(a+b)=2cos⁡acos⁡b\cos(a-b)+\cos(a+b)=2\cos a\cos b, tức là
cos⁡u+cos⁡v=2cos⁡u+v2cos⁡v−u2.\cos u+\cos v=2\cos\dfrac{u+v}{2}\cos\dfrac{v-u}{2}.
Vì cos⁡\cos là hàm chẵn nên cos⁡v−u2=cos⁡u−v2\cos\dfrac{v-u}{2}=\cos\dfrac{u-v}{2}, do đó
  cos⁡u+cos⁡v=2cos⁡u+v2cos⁡u−v2  \boxed{\;\cos u+\cos v=2\cos\dfrac{u+v}{2}\cos\dfrac{u-v}{2}\;}

b) Từ công thức của sin⁡asin⁡b\sin a\sin b.

Nhân hai vế với 22: cos⁡(a−b)−cos⁡(a+b)=2sin⁡asin⁡b\cos(a-b)-\cos(a+b)=2\sin a\sin b, tức là
cos⁡u−cos⁡v=2sin⁡u+v2sin⁡v−u2.\cos u-\cos v=2\sin\dfrac{u+v}{2}\sin\dfrac{v-u}{2}.
Vì sin⁡\sin là hàm lẻ nên sin⁡v−u2=−sin⁡u−v2\sin\dfrac{v-u}{2}=-\sin\dfrac{u-v}{2}, do đó
  cos⁡u−cos⁡v=−2sin⁡u+v2sin⁡u−v2  \boxed{\;\cos u-\cos v=-2\sin\dfrac{u+v}{2}\sin\dfrac{u-v}{2}\;}

c) Từ công thức của sin⁡acos⁡b\sin a\cos b.

Nhân hai vế với 22: sin⁡(a+b)+sin⁡(a−b)=2sin⁡acos⁡b\sin(a+b)+\sin(a-b)=2\sin a\cos b, tức là
sin⁡v+sin⁡u=2sin⁡u+v2cos⁡v−u2.\sin v+\sin u=2\sin\dfrac{u+v}{2}\cos\dfrac{v-u}{2}.
Vì cos⁡\cos là hàm chẵn nên cos⁡v−u2=cos⁡u−v2\cos\dfrac{v-u}{2}=\cos\dfrac{u-v}{2}, do đó
  sin⁡u+sin⁡v=2sin⁡u+v2cos⁡u−v2  \boxed{\;\sin u+\sin v=2\sin\dfrac{u+v}{2}\cos\dfrac{u-v}{2}\;}

Nhận xét (công thức thứ tư). Trong sin⁡u+sin⁡v\sin u+\sin v, thay vv bởi −v-v và dùng sin⁡(−v)=−sin⁡v, cos⁡\sin(-v)=-\sin v,\ \cos chẵn, ta còn được
sin⁡u−sin⁡v=2cos⁡u+v2sin⁡u−v2.\sin u-\sin v=2\cos\dfrac{u+v}{2}\sin\dfrac{u-v}{2}.

Kiểm tra lại (lấy u=60∘, v=0∘u=60^\circ,\ v=0^\circ với công thức a): vế trái cos⁡60∘+cos⁡0∘=12+1=32\cos60^\circ+\cos0^\circ=\dfrac12+1=\dfrac32; vế phải 2cos⁡30∘cos⁡30∘=2⋅32⋅32=322\cos30^\circ\cos30^\circ=2\cdot\dfrac{\sqrt3}{2}\cdot\dfrac{\sqrt3}{2}=\dfrac32. Hai vế bằng nhau, công thức đúng.

Đáp số

cos⁡u+cos⁡v=2cos⁡u+v2cos⁡u−v2\cos u+\cos v=2\cos\dfrac{u+v}{2}\cos\dfrac{u-v}{2}cos⁡u−cos⁡v=−2sin⁡u+v2sin⁡u−v2\cos u-\cos v=-2\sin\dfrac{u+v}{2}\sin\dfrac{u-v}{2}sin⁡u+sin⁡v=2sin⁡u+v2cos⁡u−v2\sin u+\sin v=2\sin\dfrac{u+v}{2}\cos\dfrac{u-v}{2}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.