Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Vận dụng 2 trang 27 SGK Toán 11

Bài 3. Hàm số lượng giác   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong Vật lí, ta biết rằng phương trình tổng quát của một vật dao động điều hoà cho bởi công thức x(t)=Acos⁡(ωt+φ)x(t)=A\cos(\omega t+\varphi), trong đó tt là thời điểm (tính bằng giây), x(t)x(t) là li độ của vật tại thời điểm tt, AA là biên độ dao động (A>0A>0), ωt+φ\omega t+\varphi là pha của dao động tại thời điểm tt và φ∈[−π;π]\varphi\in[-\pi;\pi] là pha ban đầu của dao động. Dao động điều hoà này có chu kì T=2πωT=\dfrac{2\pi}{\omega} (tức là khoảng thời gian để vật thực hiện một dao động toàn phần).

Giả sử một vật dao động điều hoà theo phương trình x(t)=−5cos⁡4πtx(t)=-5\cos 4\pi t (cm).

a) Hãy xác định biên độ và pha ban đầu của dao động.

b) Tính pha của dao động tại thời điểm t=2t=2 (giây). Hỏi trong khoảng thời gian 2 giây, vật thực hiện được bao nhiêu dao động toàn phần?

Lời giải

a) Xác định biên độ và pha ban đầu

Ta đưa phương trình x(t)=−5cos⁡4πtx(t)=-5\cos 4\pi t về đúng dạng tổng quát x(t)=Acos⁡(ωt+φ)x(t)=A\cos(\omega t+\varphi) với A>0A>0.

Vì cos⁡(α+π)=−cos⁡α\cos(\alpha+\pi)=-\cos\alpha nên −cos⁡4πt=cos⁡(4πt+π)-\cos 4\pi t=\cos(4\pi t+\pi). Do đó

x(t)=−5cos⁡4πt=5cos⁡(4πt+π).x(t)=-5\cos 4\pi t=5\cos(4\pi t+\pi).

So sánh với x(t)=Acos⁡(ωt+φ)x(t)=A\cos(\omega t+\varphi) ta được:

- Biên độ dao động: A=5A=5 (cm).
- Tần số góc: ω=4π\omega=4\pi (rad/s).
- Pha ban đầu: φ=π\varphi=\pi (thỏa mãn φ∈[−π;π]\varphi\in[-\pi;\pi]).

Vậy biên độ dao động là A=5A=5 cm và pha ban đầu là φ=π\varphi=\pi.

b) Pha của dao động tại t=2t=2 (giây) và số dao động toàn phần

Pha của dao động tại thời điểm tt là ωt+φ=4πt+π\omega t+\varphi=4\pi t+\pi. Tại t=2t=2:

4π⋅2+π=8π+π=9π.4\pi\cdot 2+\pi=8\pi+\pi=9\pi.

Vậy pha của dao động tại thời điểm t=2t=2 giây bằng 9π9\pi.

Chu kì của dao động là

T=2πω=2π4π=12 (giây).T=\dfrac{2\pi}{\omega}=\dfrac{2\pi}{4\pi}=\dfrac{1}{2}\ (\text{giây}).

Mỗi chu kì T=12T=\dfrac{1}{2} giây vật thực hiện được một dao động toàn phần, nên trong khoảng thời gian 22 giây số dao động toàn phần vật thực hiện được là

2T=212=4 (dao động).\dfrac{2}{T}=\dfrac{2}{\tfrac{1}{2}}=4\ (\text{dao động}).

Vậy trong 22 giây vật thực hiện được 44 dao động toàn phần.

Đáp số

Biên độ A=5A=5 cm; pha ban đầu φ=π\varphi=\piPha tại t=2t=2 là 9π9\pi; thực hiện được 44 dao động toàn phần

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.