Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Bài 3.6 trang 67 SGK Toán 11

Bài tập cuối Chương III (Các số đặc trưng đo xu thế trung tâm của mẫu số liệu ghép nhóm)   Đã kiểm chéo

Đề bài

Điểm thi môn Toán (thang điểm 100, điểm được làm tròn đến 1) của 60 thí sinh được cho trong bảng sau:

| Điểm | 0 - 9 | 10 - 19 | 20 - 29 | 30 - 39 | 40 - 49 |
|---|---|---|---|---|---|
| Số thí sinh | 1 | 2 | 4 | 6 | 15 |
| Điểm | 50 - 59 | 60 - 69 | 70 - 79 | 80 - 89 | 90 - 99 |
| Số thí sinh | 12 | 10 | 6 | 3 | 1 |

a) Hiệu chỉnh để thu được mẫu số liệu ghép nhóm dạng Bảng 3.2.

b) Tìm các tứ phân vị và giải thích ý nghĩa của chúng.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 67 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng tần số điểm thi (đề bài): 0–9→1; 10–19→2; 20–29→4; 30–39→6; 40–49→15; 50–59→12; 60–69→10; 70–79→6; 80–89→3; 90–99→1.

Bảng 3.2: Cấu trúc tổng quát của mẫu số liệu ghép nhóm gồm kk nhóm, mỗi nhóm là một nửa khoảng [ai; ai+1)[a_i;\, a_{i+1}):

| Nhóm | [a1; a2)[a_1;\, a_2) | …\ldots | [ai; ai+1)[a_i;\, a_{i+1}) | …\ldots | [ak; ak+1)[a_k;\, a_{k+1}) |
|---|---|---|---|---|---|
| Tần số | m1m_1 | …\ldots | mim_i | …\ldots | mkm_k |

Lời giải

## a) Hiệu chỉnh mẫu số liệu

Vì điểm thi được làm tròn đến 11 nên một thí sinh có điểm thuộc nhóm 0−90-9 thực ra có điểm nằm trong nửa khoảng [−0,5; 9,5)[-0{,}5;\ 9{,}5) (chẳng hạn điểm thực 9,49{,}4 được làm tròn thành 99, còn điểm thực 9,69{,}6 được làm tròn thành 1010 và thuộc nhóm 10−1910-19). Do đó ta hiệu chỉnh mỗi nhóm a−ba-b thành nửa khoảng [a−0,5; b+0,5)[a-0{,}5;\ b+0{,}5), các nhóm nối liền nhau đúng dạng Bảng 3.2:

| Nhóm | Tần số |
|---|---|
| [−0,5; 9,5)[-0{,}5;\ 9{,}5) | 11 |
| [9,5; 19,5)[9{,}5;\ 19{,}5) | 22 |
| [19,5; 29,5)[19{,}5;\ 29{,}5) | 44 |
| [29,5; 39,5)[29{,}5;\ 39{,}5) | 66 |
| [39,5; 49,5)[39{,}5;\ 49{,}5) | 1515 |
| [49,5; 59,5)[49{,}5;\ 59{,}5) | 1212 |
| [59,5; 69,5)[59{,}5;\ 69{,}5) | 1010 |
| [69,5; 79,5)[69{,}5;\ 79{,}5) | 66 |
| [79,5; 89,5)[79{,}5;\ 89{,}5) | 33 |
| [89,5; 99,5)[89{,}5;\ 99{,}5) | 11 |

Cỡ mẫu n=1+2+4+6+15+12+10+6+3+1=60n = 1+2+4+6+15+12+10+6+3+1 = 60.

##

b) Tìm các tứ phân vị

Tần số tích lũy của các nhóm lần lượt là: 1; 3; 7; 13; 28; 40; 50; 56; 59; 601;\ 3;\ 7;\ 13;\ 28;\ 40;\ 50;\ 56;\ 59;\ 60.

Tứ phân vị thứ hai Q2Q_2 (trung vị). Ta có n2=30\dfrac{n}{2} = 30. Vì 28<30≤4028 < 30 \le 40 nên Q2Q_2 thuộc nhóm [49,5; 59,5)[49{,}5;\ 59{,}5). Với a=49,5a = 49{,}5, tần số nhóm m=12m = 12, tần số tích lũy của nhóm trước là 2828, độ rộng nhóm h=10h = 10:

Q2=49,5+30−2812⋅10=49,5+53≈51,17.Q_2 = 49{,}5 + \frac{30 - 28}{12}\cdot 10 = 49{,}5 + \frac{5}{3} \approx 51{,}17.

Tứ phân vị thứ nhất Q1Q_1. Ta có n4=15\dfrac{n}{4} = 15. Vì 13<15≤2813 < 15 \le 28 nên Q1Q_1 thuộc nhóm [39,5; 49,5)[39{,}5;\ 49{,}5):

Q1=39,5+15−1315⋅10=39,5+43≈40,83.Q_1 = 39{,}5 + \frac{15 - 13}{15}\cdot 10 = 39{,}5 + \frac{4}{3} \approx 40{,}83.

Tứ phân vị thứ ba Q3Q_3. Ta có 3n4=45\dfrac{3n}{4} = 45. Vì 40<45≤5040 < 45 \le 50 nên Q3Q_3 thuộc nhóm [59,5; 69,5)[59{,}5;\ 69{,}5):

Q3=59,5+45−4010⋅10=59,5+5=64,5.Q_3 = 59{,}5 + \frac{45 - 40}{10}\cdot 10 = 59{,}5 + 5 = 64{,}5.

Ý nghĩa. Các tứ phân vị Q1≈40,83Q_1 \approx 40{,}83; Q2≈51,17Q_2 \approx 51{,}17; Q3=64,5Q_3 = 64{,}5 chia mẫu số liệu thành bốn phần, mỗi phần chứa khoảng 25%25\% số thí sinh:

- Khoảng 25%25\% số thí sinh có điểm thi dưới 40,8340{,}83.

- Khoảng 50%50\% số thí sinh có điểm thi dưới 51,1751{,}17 (Q2Q_2 là trung vị của mẫu số liệu).

- Khoảng 75%75\% số thí sinh có điểm thi dưới 64,564{,}5; chỉ khoảng 25%25\% số thí sinh có điểm thi cao hơn 64,564{,}5.

Đáp số

Hiệu chỉnh thành các nhóm [−0,5;9,5),[9,5;19,5),…,[89,5;99,5)[-0{,}5;9{,}5),[9{,}5;19{,}5),\dots,[89{,}5;99{,}5) với tần số 1;2;4;6;15;12;10;6;3;11;2;4;6;15;12;10;6;3;1Q1≈40,83; Q2≈51,17; Q3=64,5Q_1 \approx 40{,}83;\ Q_2 \approx 51{,}17;\ Q_3 = 64{,}5

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.