Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Bài 3.15 trang 69 SGK Toán 11

Bài tập cuối chương III   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một bảng xếp hạng đã tính điểm chuẩn hoá cho chỉ số nghiên cứu của một số trường đại học ở Việt Nam và thu được kết quả sau:

| Điểm | Dưới 20 | [20; 30) | [30; 40) | [40; 60) | [60; 80) | [80; 100) |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Số trường | 4 | 19 | 6 | 2 | 3 | 1 |

Xác định điểm ngưỡng để đưa ra danh sách 25% trường đại học có chỉ số nghiên cứu tốt nhất Việt Nam.

Lời giải

Phân tích đề bài.

Để chọn ra 25%25\% trường có chỉ số nghiên cứu tốt nhất (điểm cao nhất), ta cần tìm điểm ngưỡng mà phía trên nó có 25%25\% số trường, tức phía dưới có 75%75\% số trường. Đó chính là tứ phân vị thứ ba Q3Q_3 của mẫu số liệu ghép nhóm.

Bước 1. Tổng số trường và bảng tần số tích luỹ.

Tổng số trường:
n=4+19+6+2+3+1=35.n = 4 + 19 + 6 + 2 + 3 + 1 = 35.

Lập tần số tích luỹ (cộng dồn từ nhóm đầu):

| Nhóm | Tần số | Tần số tích luỹ |
|---|---|---|
| Dưới 20 | 4 | 4 |
| [20;30)[20;30) | 19 | 23 |
| [30;40)[30;40) | 6 | 29 |
| [40;60)[40;60) | 2 | 31 |
| [60;80)[60;80) | 3 | 34 |
| [80;100)[80;100) | 1 | 35 |

Bước 2. Xác định nhóm chứa Q3Q_3.

Tứ phân vị thứ ba ứng với vị trí
3n4=3⋅354=26,25.\frac{3n}{4} = \frac{3\cdot 35}{4} = 26{,}25.

Vì 23<26,25≤2923 < 26{,}25 \le 29 nên Q3Q_3 nằm trong nhóm [30;40)[30;40).

Ta có: đầu mút trái L=30L = 30; tần số tích luỹ của nhóm trước nhóm chứa Q3Q_3 là C=23C = 23; tần số nhóm chứa Q3Q_3 là n3=6n_3 = 6; độ dài nhóm h=40−30=10h = 40 - 30 = 10.

Bước 3. Áp dụng công thức tứ phân vị thứ ba.

Q3=L+3n4−Cn3⋅h=30+26,25−236⋅10.Q_3 = L + \dfrac{\dfrac{3n}{4} - C}{n_3}\cdot h = 30 + \dfrac{26{,}25 - 23}{6}\cdot 10.

Q3=30+3,256⋅10=30+32,56≈30+5,42=35,42.Q_3 = 30 + \dfrac{3{,}25}{6}\cdot 10 = 30 + \dfrac{32{,}5}{6} \approx 30 + 5{,}42 = 35{,}42.

Bước 4. Kết luận.

Điểm ngưỡng cần tìm là Q3≈35,42Q_3 \approx 35{,}42. Vậy để lập danh sách 25%25\% trường đại học có chỉ số nghiên cứu tốt nhất, ta chọn các trường có điểm chuẩn hoá từ khoảng 35,4235{,}42 trở lên.

Kiểm tra lại. Số trường có điểm từ 4040 trở lên là 2+3+1=62+3+1 = 6 trường (chiếm 635≈17,1%\tfrac{6}{35}\approx 17{,}1\%); số trường từ 3030 trở lên là 6+6=126+6 = 12 trường (chiếm 1235≈34,3%\tfrac{12}{35}\approx 34{,}3\%). Mốc 25%25\% nằm giữa hai tỉ lệ này, nên ngưỡng Q3≈35,42Q_3\approx 35{,}42 (nằm trong nhóm [30;40)[30;40)) là hợp lí.

Đáp số

Điểm ngưỡng Q3≈35,42Q_3 \approx 35,42 (chọn các trường có điểm từ khoảng 35,42 trở lên)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.