Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Bài 7.20 trang 53 SGK Toán 11

Bài tập cuối Chương VII (Quan hệ vuông góc trong không gian)   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hai mái nhà trong Hình 7.72 là hai hình chữ nhật. Giả sử AB=4,8AB = 4,8 m; OA=2,8OA = 2,8 m; OB=4OB = 4 m.

a) Tính (gần đúng) số đo của góc nhị diện tạo bởi hai nửa mặt phẳng tương ứng chứa hai mái nhà.

b) Chứng minh rằng mặt phẳng (OAB)(OAB) vuông góc với mặt đất phẳng. Lưu ý: Đường giao giữa hai mái (đường nóc) song song với mặt đất.

c) Điểm AA ở độ cao (so với mặt đất) hơn điểm BB là 0,5 m. Tính (gần đúng) góc giữa mái nhà (chứa OBOB) so với mặt đất.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 53 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 7.72: Ảnh một ngôi nhà có hai mái dốc. Trên đỉnh nóc là điểm OO (ở trên cao), từ đó hai cạnh mái dốc xuống hai điểm AA và BB ở hai bên (tạo thành tam giác OABOAB trên mặt đầu hồi). OO ở đỉnh, AA nằm bên trái thấp hơn, BB nằm bên phải. Các dữ kiện: AB=4,8AB = 4,8 m, OA=2,8OA = 2,8 m, OB=4OB = 4 m; điểm AA cao hơn điểm BB là 0,5 m so với mặt đất.

Lời giải

a) Số đo góc nhị diện tạo bởi hai mái nhà

Đường nóc (giao tuyến của hai mái) là cạnh của góc nhị diện. Vì mỗi mái nhà là hình chữ nhật nên OAOA và OBOB cùng vuông góc với đường nóc tại OO. Do đó AOB^\widehat{AOB} là góc phẳng của góc nhị diện tạo bởi hai mái nhà.

Xét tam giác OABOAB, theo định lí côsin:
cos⁡AOB^=OA2+OB2−AB22⋅OA⋅OB=2,82+42−4,822⋅2,8⋅4=0,822,4=128≈0,0357.\cos\widehat{AOB}=\dfrac{OA^2+OB^2-AB^2}{2\cdot OA\cdot OB}=\dfrac{2{,}8^2+4^2-4{,}8^2}{2\cdot 2{,}8\cdot 4}=\dfrac{0{,}8}{22{,}4}=\dfrac{1}{28}\approx 0{,}0357.

Suy ra AOB^≈88∘\widehat{AOB}\approx 88^\circ.

Vậy góc nhị diện tạo bởi hai nửa mặt phẳng chứa hai mái nhà có số đo xấp xỉ 88∘88^\circ.

b) Chứng minh mặt phẳng (OAB)(OAB) vuông góc với mặt đất

Gọi dd là đường nóc (đi qua OO). Vì hai mái nhà là hình chữ nhật nên d⊥OAd\perp OA và d⊥OBd\perp OB. Mà OAOA, OBOB là hai đường thẳng cắt nhau tại OO và cùng nằm trong mặt phẳng (OAB)(OAB) nên d⊥(OAB)d\perp (OAB).

Theo giả thiết, dd song song với mặt đất nên trong mặt đất có đường thẳng d′d' song song với dd. Vì d⊥(OAB)d\perp (OAB) nên d′⊥(OAB)d'\perp (OAB).

Mặt đất chứa đường thẳng d′d' vuông góc với (OAB)(OAB), do đó mặt đất vuông góc với mặt phẳng (OAB)(OAB) (điều phải chứng minh).

c) Góc giữa mái nhà chứa OBOB và mặt đất

Mái nhà chứa OBOB cắt (hoặc song song với) mặt đất theo phương của đường nóc dd. Vì mái là hình chữ nhật nên OB⊥dOB\perp d, do đó góc giữa mái nhà chứa OBOB và mặt đất bằng góc giữa OBOB và phương nằm ngang.

Theo câu b), mặt phẳng (OAB)(OAB) vuông góc với mặt đất (là mặt phẳng thẳng đứng), nên ta xét mọi góc trong mặt phẳng (OAB)(OAB).

Vì AA cao hơn BB là 0,50{,}5 m nên đường thẳng ABAB hợp với phương nằm ngang góc α\alpha thoả mãn:
sin⁡α=0,5AB=0,54,8≈0,1042 ⇒ α≈5,98∘.\sin\alpha=\dfrac{0{,}5}{AB}=\dfrac{0{,}5}{4{,}8}\approx 0{,}1042\ \Rightarrow\ \alpha\approx 5{,}98^\circ.

Xét tam giác OABOAB, theo định lí côsin:
cos⁡OBA^=OB2+AB2−OA22⋅OB⋅AB=42+4,82−2,822⋅4⋅4,8=31,238,4=0,8125 ⇒ OBA^≈35,66∘.\cos\widehat{OBA}=\dfrac{OB^2+AB^2-OA^2}{2\cdot OB\cdot AB}=\dfrac{4^2+4{,}8^2-2{,}8^2}{2\cdot 4\cdot 4{,}8}=\dfrac{31{,}2}{38{,}4}=0{,}8125\ \Rightarrow\ \widehat{OBA}\approx 35{,}66^\circ.

Từ BB, tia BABA chếch lên trên và hợp với phương nằm ngang góc α≈5,98∘\alpha\approx 5{,}98^\circ; tia BOBO nằm phía trên tia BABA và hợp với BABA góc OBA^≈35,66∘\widehat{OBA}\approx 35{,}66^\circ. Do đó OBOB hợp với phương nằm ngang góc:
β=α+OBA^≈5,98∘+35,66∘≈41,6∘.\beta=\alpha+\widehat{OBA}\approx 5{,}98^\circ+35{,}66^\circ\approx 41{,}6^\circ.

(Thử lại: BB thấp hơn OO là 4sin⁡41,64∘≈2,664\sin 41{,}64^\circ\approx 2{,}66 m; OAOA hợp với phương ngang góc 180∘−88∘−41,64∘≈50,4∘180^\circ-88^\circ-41{,}64^\circ\approx 50{,}4^\circ nên AA thấp hơn OO là 2,8sin⁡50,4∘≈2,162{,}8\sin 50{,}4^\circ\approx 2{,}16 m; chênh lệch 2,66−2,16=0,52{,}66-2{,}16=0{,}5 m, đúng giả thiết.)

Vậy mái nhà chứa OBOB nghiêng so với mặt đất một góc xấp xỉ 41,6∘41{,}6^\circ.

Đáp số

≈ 88°đpcm≈ 41,6°

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.