Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Vận dụng trang 63 SGK Toán 11

Bài 27. Thể tích   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một sọt đựng đồ có dạng hình chóp cụt đều (H.7.98). Đáy và miệng sọt là các hình vuông tương ứng có cạnh bằng 30 cm, 60 cm, cạnh bên của sọt dài 50 cm. Tính thể tích của sọt.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 63 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 7.98: ảnh một chiếc sọt (giỏ) đan bằng mây có dạng hình chóp cụt đều, đáy nhỏ ở dưới và miệng rộng ở trên.

Lời giải

Thiết lập công thức. Sọt có dạng hình chóp cụt đều với hai đáy là hình vuông:
- Đáy nhỏ cạnh a=30a = 30 cm, diện tích S1=302=900 (cm2)S_1 = 30^2 = 900\ (\text{cm}^2).
- Đáy lớn (miệng sọt) cạnh b=60b = 60 cm, diện tích S2=602=3600 (cm2)S_2 = 60^2 = 3600\ (\text{cm}^2).
- Cạnh bên ℓ=50\ell = 50 cm.

Thể tích hình chóp cụt đều được tính theo công thức
V=13h(S1+S2+S1S2),V=\frac{1}{3}h\left(S_1+S_2+\sqrt{S_1 S_2}\right),
trong đó hh là chiều cao của sọt.

Tính chiều cao hh. Gọi OO, O′O' lần lượt là tâm của đáy nhỏ và đáy lớn; AA, A′A' là hai đỉnh tương ứng (cùng nằm trên một cạnh bên). Khi đó OO′=hOO' = h là chiều cao, và AA′=ℓ=50AA' = \ell = 50 cm là cạnh bên.

Khoảng cách từ tâm mỗi hình vuông đến đỉnh (nửa đường chéo):
- Đáy nhỏ: OA=3022=152OA = \dfrac{30\sqrt{2}}{2} = 15\sqrt{2} cm.
- Đáy lớn: O′A′=6022=302O'A' = \dfrac{60\sqrt{2}}{2} = 30\sqrt{2} cm.

Hạ AH⊥O′A′AH \perp O'A', hình chiếu của cạnh bên lên mặt đáy lớn có độ dài
HA′=O′A′−OA=302−152=152 (cm).HA' = O'A' - OA = 30\sqrt{2} - 15\sqrt{2} = 15\sqrt{2}\ (\text{cm}).

Tam giác AHA′AHA' vuông tại HH với AH=hAH = h, nên theo định lí Pythagore:
h2=AA′2−HA′2=502−(152)2=2500−450=2050.h^2 = AA'^2 - HA'^2 = 50^2 - \left(15\sqrt{2}\right)^2 = 2500 - 450 = 2050.
h=2050=582≈45,28 (cm).h = \sqrt{2050} = 5\sqrt{82} \approx 45{,}28\ (\text{cm}).

Tính thể tích. Ta có S1S2=900⋅3600=30⋅60=1800\sqrt{S_1 S_2} = \sqrt{900 \cdot 3600} = 30 \cdot 60 = 1800. Do đó
V=13⋅582⋅(900+3600+1800)=13⋅582⋅6300=1050082.V = \frac{1}{3}\cdot 5\sqrt{82}\cdot\left(900 + 3600 + 1800\right) = \frac{1}{3}\cdot 5\sqrt{82}\cdot 6300 = 10500\sqrt{82}.
V≈10500⋅9,0554≈95 082 (cm3).V \approx 10500 \cdot 9{,}0554 \approx 95\,082\ (\text{cm}^3).

Kiểm tra. h≈45,28h \approx 45{,}28 cm là hợp lí (nhỏ hơn cạnh bên 50 cm). Thể tích V≈95 082 cm3≈95,1 dm3V \approx 95\,082\ \text{cm}^3 \approx 95{,}1\ \text{dm}^3, phù hợp với kích thước một chiếc sọt.

Đáp số

V=1050082≈95 082 cm3V = 10500\sqrt{82} \approx 95\,082\ \text{cm}^3

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.