Sách giáo khoa Toán 11 Tập một

Giải Bài 4.7 trang 77 SGK Toán 11

Bài 10. Đường thẳng và mặt phẳng trong không gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

Tại các nhà hàng, khách sạn, nhân viên phục vụ bàn thường xuyên phải bưng bê nhiều khay, đĩa đồ ăn khác nhau. Một trong những nguyên tắc nhân viên cần nhớ là khay phải được bưng bằng ít nhất 3 ngón tay. Hãy giải thích tại sao.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 77 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Ảnh minh hoạ một nhân viên phục vụ mặc áo vest, đeo nơ, một bàn tay đeo găng trắng bưng một chiếc khay tròn bằng kim loại.

Lời giải

Mô hình hoá bài toán. Coi mỗi đầu ngón tay đỡ khay là một điểm, còn mặt khay là một mặt phẳng. Vấn đề trở thành: cần ít nhất mấy điểm để "đặt" được một mặt phẳng ổn định đi qua chúng.

Áp dụng tính chất xác định mặt phẳng (SGK lớp 11).

- Nếu chỉ dùng 1 ngón tay (một điểm): có vô số mặt phẳng đi qua một điểm, nên khay có thể nghiêng, lật theo mọi hướng — không giữ cố định được.
- Nếu chỉ dùng 2 ngón tay (hai điểm): hai điểm luôn cùng nằm trên một đường thẳng, mà có vô số mặt phẳng chứa một đường thẳng cho trước. Khay vẫn có thể quay quanh đường thẳng nối hai ngón tay, tức là bị chòng chành, đổ nghiêng.
- Nếu dùng ít nhất 3 ngón tay đặt sao cho ba đầu ngón không thẳng hàng (ba điểm không thẳng hàng): theo tính chất cơ bản, *có một và chỉ một mặt phẳng đi qua ba điểm không thẳng hàng*. Khi đó vị trí của mặt khay được xác định duy nhất, khay nằm cố định, không thể quay hay nghiêng — nên được giữ vững.

Kết luận. Vì qua ba điểm không thẳng hàng xác định được duy nhất một mặt phẳng, nên phải dùng ít nhất 3 ngón tay (đặt không thẳng hàng) thì mặt khay mới được giữ ổn định, không bị chòng chành hay rơi đổ. Đó là lý do nhân viên phục vụ luôn bưng khay bằng ít nhất 3 ngón tay.

Đáp số

Vì qua ba điểm không thẳng hàng có duy nhất một mặt phẳng, nên cần ít nhất 3 ngón tay (không thẳng hàng) để xác định và giữ cố định mặt khay.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.