Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Hoạt động 4 trang 84 SGK Toán 11

Bài 31. Định nghĩa và ý nghĩa của đạo hàm   Đã kiểm chéo

Đề bài

Nhận biết tiếp tuyến của đồ thị hàm số
Cho hàm số y=f(x)y = f(x) có đồ thị (C)(C) và điểm P(x0;f(x0))∈(C)P(x_0; f(x_0)) \in (C). Xét điểm Q(x;f(x))Q(x; f(x)) thay đổi trên (C)(C) với x≠x0x \neq x_0.

a) Đường thẳng đi qua hai điểm P,QP, Q được gọi là một cát tuyến của đồ thị (C)(C) (H.9.3). Tìm hệ số góc kPQk_{PQ} của cát tuyến PQPQ.

b) Khi x→x0x \to x_0 thì vị trí của điểm Q(x;f(x))Q(x; f(x)) trên đồ thị (C)(C) thay đổi như thế nào?

c) Nếu điểm QQ di chuyển trên (C)(C) tới điểm PP mà kPQk_{PQ} có giới hạn hữu hạn kk thì có nhận xét gì về vị trí giới hạn của cát tuyến QPQP?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 84 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 9.3: Đồ thị hàm số y=f(x)y = f(x) là đường cong (C)(C) trong hệ trục toạ độ OxyOxy (đường cong lên rồi xuống dạng parabol lật). Trên trục hoành có hai điểm x0x_0 và xx (với x>x0x > x_0). Điểm PP nằm trên đồ thị ứng với hoành độ x0x_0, tung độ f(x0)f(x_0); điểm QQ nằm trên đồ thị ứng với hoành độ xx, tung độ f(x)f(x). Đường thẳng màu xanh đi qua PP và QQ là cát tuyến. Đường thẳng màu đỏ tt đi qua PP là tiếp tuyến. Các đường gióng nét đứt từ PP, QQ xuống trục hoành (x0x_0, xx) và sang trục tung (f(x0)f(x_0), f(x)f(x)).

Lời giải

a) Cát tuyến PQPQ đi qua hai điểm P(x0;f(x0))P(x_0; f(x_0)) và Q(x;f(x))Q(x; f(x)). Hệ số góc của đường thẳng đi qua hai điểm bằng tỉ số giữa độ biến thiên tung độ và độ biến thiên hoành độ, do đó:

kPQ=f(x)−f(x0)x−x0.k_{PQ} = \dfrac{f(x) - f(x_0)}{x - x_0}.

b) Vì điểm Q(x;f(x))Q(x; f(x)) luôn nằm trên đồ thị (C)(C) nên khi x→x0x \to x_0, hoành độ của QQ tiến dần đến hoành độ x0x_0 của PP, kéo theo tung độ f(x)f(x) tiến dần đến f(x0)f(x_0). Như vậy điểm QQ di chuyển trên đồ thị (C)(C) và dần tiến tới điểm PP.

c) Khi QQ di chuyển trên (C)(C) tới PP mà hệ số góc kPQk_{PQ} có giới hạn hữu hạn kk, tức là

lim⁡x→x0f(x)−f(x0)x−x0=k,\lim_{x \to x_0} \dfrac{f(x) - f(x_0)}{x - x_0} = k,

thì cát tuyến PQPQ thay đổi và có một vị trí giới hạn. Vị trí giới hạn đó là đường thẳng đi qua điểm PP với hệ số góc kk — đường thẳng này chính là tiếp tuyến của đồ thị (C)(C) tại điểm PP (đường thẳng tt màu đỏ trong H.9.3).

Đáp số

kPQ=f(x)−f(x0)x−x0k_{PQ} = \dfrac{f(x) - f(x_0)}{x - x_0}Điểm QQ di chuyển trên (C)(C) và dần tiến tới điểm PPCát tuyến PQPQ có vị trí giới hạn là tiếp tuyến của (C)(C) tại PP, hệ số góc bằng kk

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.