Giải Vận dụng 2 trang 93 SGK Toán 11
Đề bài
Để xác định mực nước trong một chiếc bể có dạng hình hộp, bác Hà đặt một thanh gỗ đủ dài vào trong bể sao cho một đầu của thanh gỗ dựa vào mép của nắp bể, đầu còn lại nằm trên đáy bể (H.4.53). Sau đó bác Hà rút thanh gỗ ra ngoài và tính tỉ lệ giữa độ dài của phần thanh gỗ bị ngâm trong nước và độ dài của cả thanh gỗ. Tỉ lệ này chính bằng tỉ lệ giữa mực nước và chiều cao của bể. Hãy giải thích vì sao.
Hình 4.53: Một chiếc bể hình hộp chứa nước. Một thanh gỗ (thước dây) được đặt nghiêng trong bể, một đầu tựa vào mép nắp bể, đầu kia chạm đáy bể; phần dưới của thanh gỗ nằm ngập trong nước, phần trên nằm trên mặt nước.
Lời giải
Phân tích hình vẽ.
Gọi:
- Mặt phẳng chứa đáy bể là .
- Mặt phẳng chứa nắp bể là .
- Mặt phẳng chứa mặt nước là .
Vì bể có dạng hình hộp nên đáy bể và nắp bể nằm trong hai mặt phẳng song song, tức là . Mặt nước luôn nằm ngang và song song với đáy bể, nên . Do đó ba mặt phẳng đôi một song song.
Dựng hai cát tuyến.
Thanh gỗ là một đoạn thẳng có một đầu tựa vào mép nắp bể (thuộc ), đầu kia nằm trên đáy bể (thuộc ). Thanh gỗ cắt mặt nước tại điểm (thuộc ). Vậy đường thẳng chứa thanh gỗ là một cát tuyến cắt ba mặt phẳng song song lần lượt tại .
- Phần thanh gỗ bị ngâm trong nước là đoạn .
- Độ dài cả thanh gỗ là đoạn .
Xét thêm một cạnh bên thẳng đứng của bể làm cát tuyến thứ hai: nó cắt ba mặt phẳng song song tại ba điểm với (mép nắp), (ngang mặt nước), (đáy). Khi đó:
- chính bằng mực nước (khoảng cách từ đáy lên tới mặt nước).
- chính bằng chiều cao của bể (khoảng cách từ đáy lên nắp).
Áp dụng định lí Thalès trong không gian.
Ba mặt phẳng đôi một song song chắn trên hai cát tuyến bất kì những đoạn thẳng tương ứng tỉ lệ. Với hai cát tuyến và ở trên, ta có:
Tức là:
Vậy tỉ lệ giữa độ dài phần thanh gỗ bị ngâm trong nước và độ dài cả thanh gỗ đúng bằng tỉ lệ giữa mực nước và chiều cao của bể (đpcm).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.