Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Bài 9.33 trang 98 SGK Toán 11

Bài tập cuối chương IX   Đã kiểm chéo

Đề bài

Vị trí của một vật chuyển động thẳng được cho bởi phương trình: s=f(t)=t3−6t2+9ts = f(t) = t^3 - 6t^2 + 9t, trong đó tt tính bằng giây và ss tính bằng mét.

a) Tính vận tốc của vật tại các thời điểm t=2t = 2 giây và t=4t = 4 giây.

b) Tại những thời điểm nào vật đứng yên?

c) Tìm gia tốc của vật tại thời điểm t=4t = 4 giây.

d) Tính tổng quãng đường vật đi được trong 5 giây đầu tiên.

e) Trong 5 giây đầu tiên, khi nào vật tăng tốc, khi nào vật giảm tốc?

Lời giải

Phương trình chuyển động: s=f(t)=t3−6t2+9ts = f(t) = t^3 - 6t^2 + 9t (với t≥0t \ge 0, tính bằng giây; ss tính bằng mét).

Vận tốc là đạo hàm của quãng đường theo thời gian:
v(t)=f′(t)=3t2−12t+9.v(t) = f'(t) = 3t^2 - 12t + 9.

Gia tốc là đạo hàm của vận tốc:
a(t)=v′(t)=f′′(t)=6t−12.a(t) = v'(t) = f''(t) = 6t - 12.

a) Vận tốc tại t=2t = 2 s và t=4t = 4 s

v(2)=3⋅22−12⋅2+9=12−24+9=−3 (m/s).v(2) = 3\cdot 2^2 - 12\cdot 2 + 9 = 12 - 24 + 9 = -3 \ (\text{m/s}).
v(4)=3⋅42−12⋅4+9=48−48+9=9 (m/s).v(4) = 3\cdot 4^2 - 12\cdot 4 + 9 = 48 - 48 + 9 = 9 \ (\text{m/s}).

Tại t=2t = 2 s vận tốc bằng −3-3 m/s (vật đang chuyển động theo chiều âm); tại t=4t = 4 s vận tốc bằng 99 m/s.

b) Thời điểm vật đứng yên

Vật đứng yên khi v(t)=0v(t) = 0:
3t2−12t+9=0  ⇔  t2−4t+3=0  ⇔  t=1 hoặc t=3.3t^2 - 12t + 9 = 0 \;\Leftrightarrow\; t^2 - 4t + 3 = 0 \;\Leftrightarrow\; t = 1 \ \text{hoặc} \ t = 3.

Vậy vật đứng yên tại thời điểm t=1t = 1 s và t=3t = 3 s.

c) Gia tốc tại t=4t = 4 s

a(4)=6⋅4−12=24−12=12 (m/s2).a(4) = 6\cdot 4 - 12 = 24 - 12 = 12 \ (\text{m/s}^2).

d) Tổng quãng đường vật đi được trong 5 giây đầu

Xét dấu của v(t)=3(t−1)(t−3)v(t) = 3(t-1)(t-3) trên [0;5][0;5]:
- Trên (0;1)(0;1): v>0v > 0, vật đi theo chiều dương.
- Trên (1;3)(1;3): v<0v < 0, vật đi theo chiều âm (đổi chiều).
- Trên (3;5)(3;5): v>0v > 0, vật đi theo chiều dương (đổi chiều).

Tính tọa độ tại các mốc:
f(0)=0,f(1)=1−6+9=4,f(3)=27−54+27=0,f(5)=125−150+45=20.f(0) = 0,\quad f(1) = 1 - 6 + 9 = 4,\quad f(3) = 27 - 54 + 27 = 0,\quad f(5) = 125 - 150 + 45 = 20.

Quãng đường đi được trên từng chặng (lấy trị tuyệt đối của độ dời):
- Chặng [0;1][0;1]: ∣f(1)−f(0)∣=∣4−0∣=4|f(1) - f(0)| = |4 - 0| = 4 m.
- Chặng [1;3][1;3]: ∣f(3)−f(1)∣=∣0−4∣=4|f(3) - f(1)| = |0 - 4| = 4 m.
- Chặng [3;5][3;5]: ∣f(5)−f(3)∣=∣20−0∣=20|f(5) - f(3)| = |20 - 0| = 20 m.

Tổng quãng đường:
stổng=4+4+20=28 (m).s_{tổng} = 4 + 4 + 20 = 28 \ (\text{m}).

e) Khi nào vật tăng tốc, khi nào vật giảm tốc trong 5 giây đầu

Vật *tăng tốc* khi tốc độ ∣v∣|v| tăng, tức là vv và aa cùng dấu; vật *giảm tốc* khi vv và aa trái dấu.

Dấu của gia tốc: a(t)=6t−12=0⇔t=2a(t) = 6t - 12 = 0 \Leftrightarrow t = 2; a<0a < 0 trên (0;2)(0;2) và a>0a > 0 trên (2;5)(2;5).

Kết hợp với dấu của vv ở câu d), ta xét trên từng khoảng:
- (0;1)(0;1): v>0, a<0v > 0,\ a < 0 → trái dấu → giảm tốc.
- (1;2)(1;2): v<0, a<0v < 0,\ a < 0 → cùng dấu → tăng tốc.
- (2;3)(2;3): v<0, a>0v < 0,\ a > 0 → trái dấu → giảm tốc.
- (3;5)(3;5): v>0, a>0v > 0,\ a > 0 → cùng dấu → tăng tốc.

Vậy trong 5 giây đầu: vật tăng tốc trên các khoảng (1;2)(1;2) và (3;5)(3;5); vật giảm tốc trên các khoảng (0;1)(0;1) và (2;3)(2;3).

Đáp số

v(2) = -3 m/s; v(4) = 9 m/st = 1 s và t = 3 sa(4) = 12 m/s²28 mTăng tốc trên (1;2) và (3;5); giảm tốc trên (0;1) và (2;3)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.