Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Vận dụng 2 trang 99 SGK Toán 11

Hoạt động thực hành trải nghiệm. Một vài mô hình toán học sử dụng hàm số mũ và hàm số lôgarit   Đã kiểm chéo

Đề bài

(Ước tính thời đại của các công cụ cổ đại)
Dấu vết của gỗ bị đốt cháy cùng với các công cụ đá cổ đại trong một cuộc khai quật khảo cổ học được phát hiện có chứa khoảng 1,67% lượng carbon-14 ban đầu. Biết chu kì bán rã của carbon-14 là 5 730 năm (theo britannica.com), hãy ước tính khoảng thời gian cây bị chặt và đốt.

Lời giải

Thiết lập mô hình.

Gọi m0m_0 là khối lượng carbon-14 ban đầu (lúc cây bị chặt và đốt), m(t)m(t) là khối lượng carbon-14 còn lại sau tt năm. Vì carbon-14 phân rã theo quy luật hàm số mũ với chu kì bán rã T=5 730T = 5\,730 năm nên

m(t)=m0⋅(12)tT=m0⋅(12)t5730.m(t) = m_0 \cdot \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{T}} = m_0 \cdot \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{5730}}.

Lập phương trình.

Mẫu vật còn chứa khoảng 1,67%1{,}67\% lượng carbon-14 ban đầu, tức là m(t)=0,0167 m0m(t) = 0{,}0167\, m_0. Do đó

m0⋅(12)t5730=0,0167 m0.m_0 \cdot \left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{5730}} = 0{,}0167\, m_0.

Chia hai vế cho m0>0m_0 > 0:

(12)t5730=0,0167.\left(\frac{1}{2}\right)^{\frac{t}{5730}} = 0{,}0167.

Giải phương trình (lấy lôgarit).

Lấy lôgarit cơ số 12\dfrac{1}{2} hai vế:

t5730=log⁡120,0167=ln⁡0,0167ln⁡12≈−4,0924−0,6931≈5,904.\frac{t}{5730} = \log_{\frac{1}{2}} 0{,}0167 = \frac{\ln 0{,}0167}{\ln \frac{1}{2}} \approx \frac{-4{,}0924}{-0{,}6931} \approx 5{,}904.

Suy ra

t≈5,904×5730≈33 830 (năm).t \approx 5{,}904 \times 5730 \approx 33\,830 \text{ (năm)}.

Kiểm tra lại. Thay t≈33 830t \approx 33\,830: (12)33830/5730=(12)5,904≈0,0167=1,67%\left(\dfrac{1}{2}\right)^{33830/5730} = \left(\dfrac{1}{2}\right)^{5{,}904} \approx 0{,}0167 = 1{,}67\% — đúng với dữ kiện.

Kết luận. Cây bị chặt và đốt vào khoảng 33 83033\,830 năm trước (khoảng 34 00034\,000 năm).

Đáp số

t≈33 830t \approx 33\,830 năm (khoảng 34 00034\,000 năm trước)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.