Sách giáo khoa Toán 11 Tập hai

Giải Bài 32 trang 109 SGK Toán 11

Bài tập cuối chương   Đã kiểm chéo

Đề bài

Cho hình chóp S.ABCDS.ABCD có đáy ABCDABCD là hình vuông cạnh aa. Biết SA⊥(ABCD)SA \perp (ABCD) và SA=a2SA = a\sqrt{2}. Mặt phẳng (P)(P) đi qua điểm AA và vuông góc với đường thẳng SCSC, cắt các cạnh SCSC, SBSB, SDSD lần lượt tại MM, EE, FF.

a) Chứng minh rằng AE⊥(SBC)AE \perp (SBC).

b) Tính theo aa thể tích của các khối chóp S.ABCDS.ABCD và S.AEMFS.AEMF.

Lời giải

## Dựng hình và nhận xét ban đầu

Vì SA⊥(ABCD)SA \perp (ABCD) nên SASA vuông góc với mọi đường thẳng nằm trong đáy. Mặt phẳng (P)(P) đi qua AA và vuông góc với SCSC nên (P)⊥SC(P) \perp SC; do M,E,F∈(P)M, E, F \in (P) nên AM⊥SCAM \perp SC, AE⊥SCAE \perp SC, AF⊥SCAF \perp SC.

## a) Chứng minh AE⊥(SBC)AE \perp (SBC)

• AE⊥BCAE \perp BC:

Vì SA⊥(ABCD)SA \perp (ABCD) nên SA⊥BCSA \perp BC. Mặt khác ABCDABCD là hình vuông nên AB⊥BCAB \perp BC.

Ta có BCBC vuông góc với hai đường thẳng cắt nhau SASA và ABAB cùng nằm trong (SAB)(SAB), suy ra
BC⊥(SAB).BC \perp (SAB).
Mà A∈(SAB)A \in (SAB) và E∈SB⊂(SAB)E \in SB \subset (SAB) nên AE⊂(SAB)AE \subset (SAB). Do đó BC⊥AEBC \perp AE.

• AE⊥SCAE \perp SC:

Vì AE⊂(P)AE \subset (P) và (P)⊥SC(P) \perp SC nên SC⊥AESC \perp AE.

• Kết luận:

AEAE vuông góc với hai đường thẳng cắt nhau BCBC và SCSC cùng nằm trong (SBC)(SBC) (cắt nhau tại CC). Vậy
AE⊥(SBC).(đpcm)AE \perp (SBC). \qquad \text{(đpcm)}

##

b) Tính thể tích hai khối chóp

• Khối chóp S.ABCDS.ABCD:

Đáy là hình vuông cạnh aa nên SABCD=a2S_{ABCD} = a^2. Đường cao là SA=a2SA = a\sqrt{2}. Do đó
VS.ABCD=13⋅SA⋅SABCD=13⋅a2⋅a2=a323.V_{S.ABCD} = \frac{1}{3} \cdot SA \cdot S_{ABCD} = \frac{1}{3} \cdot a\sqrt{2} \cdot a^2 = \frac{a^3\sqrt{2}}{3}.

• Khối chóp S.AEMFS.AEMF:

Xét tam giác SABSAB vuông tại AA (vì SA⊥ABSA \perp AB), có SA=a2SA = a\sqrt{2}, AB=aAB = a:
SB=SA2+AB2=2a2+a2=a3.SB = \sqrt{SA^2 + AB^2} = \sqrt{2a^2 + a^2} = a\sqrt{3}.
Theo câu a), AE⊥(SBC)⇒AE⊥SBAE \perp (SBC) \Rightarrow AE \perp SB, nên EE là chân đường cao hạ từ AA của tam giác vuông SABSAB. Suy ra
SE⋅SB=SA2⇒SESB=SA2SB2=2a23a2=23.SE \cdot SB = SA^2 \Rightarrow \frac{SE}{SB} = \frac{SA^2}{SB^2} = \frac{2a^2}{3a^2} = \frac{2}{3}.

Xét tam giác SACSAC vuông tại AA (vì SA⊥ACSA \perp AC), có SA=a2SA = a\sqrt{2}, AC=a2AC = a\sqrt{2} (đường chéo hình vuông):
SC=SA2+AC2=2a2+2a2=2a.SC = \sqrt{SA^2 + AC^2} = \sqrt{2a^2 + 2a^2} = 2a.
Vì AM⊥SCAM \perp SC nên MM là chân đường cao hạ từ AA của tam giác vuông SACSAC:
SMSC=SA2SC2=2a24a2=12.\frac{SM}{SC} = \frac{SA^2}{SC^2} = \frac{2a^2}{4a^2} = \frac{1}{2}.

Do tính đối xứng (hình vuông, SA⊥SA \perp đáy), tương tự ta có SFSD=23\dfrac{SF}{SD} = \dfrac{2}{3}.

Chia khối S.AEMFS.AEMF thành hai khối tứ diện S.AEMS.AEM và S.AMFS.AMF. Áp dụng tỉ số thể tích:
VS.AEMVS.ABC=SASA⋅SESB⋅SMSC=23⋅12=13.\frac{V_{S.AEM}}{V_{S.ABC}} = \frac{SA}{SA}\cdot\frac{SE}{SB}\cdot\frac{SM}{SC} = \frac{2}{3}\cdot\frac{1}{2} = \frac{1}{3}.

Mà VS.ABC=12VS.ABCD=12⋅a323=a326V_{S.ABC} = \dfrac{1}{2} V_{S.ABCD} = \dfrac{1}{2}\cdot\dfrac{a^3\sqrt{2}}{3} = \dfrac{a^3\sqrt{2}}{6}, nên
VS.AEM=13⋅a326=a3218.V_{S.AEM} = \frac{1}{3}\cdot\frac{a^3\sqrt{2}}{6} = \frac{a^3\sqrt{2}}{18}.

Tương tự, VS.AMFVS.ACD=SMSC⋅SFSD=12⋅23=13\dfrac{V_{S.AMF}}{V_{S.ACD}} = \dfrac{SM}{SC}\cdot\dfrac{SF}{SD} = \dfrac{1}{2}\cdot\dfrac{2}{3} = \dfrac{1}{3}, với VS.ACD=a326V_{S.ACD} = \dfrac{a^3\sqrt{2}}{6}, nên VS.AMF=a3218V_{S.AMF} = \dfrac{a^3\sqrt{2}}{18}.

Vậy
VS.AEMF=VS.AEM+VS.AMF=a3218+a3218=a329.V_{S.AEMF} = V_{S.AEM} + V_{S.AMF} = \frac{a^3\sqrt{2}}{18} + \frac{a^3\sqrt{2}}{18} = \frac{a^3\sqrt{2}}{9}.

Kiểm tra: VS.AEMF=13VS.ABCDV_{S.AEMF} = \dfrac{1}{3}V_{S.ABCD}; với a=1a=1: VS.ABCD≈0,471V_{S.ABCD} \approx 0{,}471, VS.AEMF≈0,157V_{S.AEMF} \approx 0{,}157 — hợp lí.

Đáp số

đpcmV_{S.ABCD} = a³√2/3 ≈ 0,471a³; V_{S.AEMF} = a³√2/9 ≈ 0,157a³

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.