Sách giáo khoa Toán 12 Tập một

Giải Vận dụng trang 30 SGK Toán 12

Bài 4. Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị của hàm số   Đã kiểm chéo

Đề bài

b) Coi nồng độ chất khử trùng là hàm số f(t)f(t) với t≥0t \ge 0. Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị của hàm số này.

c) Hãy giải thích tại sao nồng độ chất khử trùng tăng theo tt nhưng không vượt ngưỡng 0,50{,}5 gam/lít.

Lời giải

Từ ý a), nồng độ chất khử trùng tại thời điểm tt (phút) kể từ khi bắt đầu bơm là

f(t)=0,5tt+200(gam/lít), t≥0.f(t)=\dfrac{0{,}5t}{t+200}\quad(\text{gam/lít}),\ t\ge 0.

b) Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị hàm số f(t)=0,5tt+200f(t)=\dfrac{0{,}5t}{t+200} trên [0;+∞)[0;+\infty).

• Tập xác định: D=[0;+∞)D=[0;+\infty).

• Chiều biến thiên. Ta có
f′(t)=0,5 (t+200)−0,5t(t+200)2=100(t+200)2>0∀t≥0.f'(t)=\dfrac{0{,}5\,(t+200)-0{,}5t}{(t+200)^2}=\dfrac{100}{(t+200)^2}>0\quad\forall t\ge 0.
Vậy hàm số đồng biến trên [0;+∞)[0;+\infty): nồng độ tăng theo thời gian.

• Giới hạn và tiệm cận. Vì bậc tử bằng bậc mẫu nên
lim⁡t→+∞f(t)=lim⁡t→+∞0,5tt+200=0,5.\lim_{t\to+\infty}f(t)=\lim_{t\to+\infty}\dfrac{0{,}5t}{t+200}=0{,}5.
Đồ thị có tiệm cận ngang là đường thẳng y=0,5y=0{,}5. (Vì chỉ xét t≥0t\ge 0 nên không có tiệm cận đứng t=−200t=-200.)

• Bảng biến thiên.

| tt | 00 | | +∞+\infty |
|---|---|---|---|
| f′(t)f'(t) | | ++ | |
| f(t)f(t) | 00 | ↗\nearrow | 0,50{,}5 |

• Một số điểm của đồ thị:
f(0)=0,f(200)=0,25,f(600)=0,375,f(1800)=0,45.f(0)=0,\quad f(200)=0{,}25,\quad f(600)=0{,}375,\quad f(1800)=0{,}45.

• Đồ thị. Đồ thị đi qua gốc O(0;0)O(0;0), luôn đi lên (đồng biến), lồi lên trên (độ dốc giảm dần) và tiến sát nhưng không chạm đường tiệm cận ngang y=0,5y=0{,}5 khi tt tăng vô hạn.

```
C (g/l)
0,5 |- - - - - - - - - - - - - - - - (tiệm cận y = 0,5)
| ___________
| ___----
|challenge __--
| _-
| _-
| _-
0 |_-______________________________ t (phút)
0
```

c) Giải thích vì sao nồng độ tăng theo tt nhưng không vượt quá 0,50{,}5 gam/lít.

Viết lại hàm số:
f(t)=0,5tt+200=0,5(t+200)−100t+200=0,5−100t+200.f(t)=\dfrac{0{,}5t}{t+200}=\dfrac{0{,}5(t+200)-100}{t+200}=0{,}5-\dfrac{100}{t+200}.

• Tăng theo tt: khi tt tăng thì t+200t+200 tăng, nên 100t+200\dfrac{100}{t+200} giảm, do đó f(t)=0,5−100t+200f(t)=0{,}5-\dfrac{100}{t+200} tăng. (Điều này phù hợp với f′(t)=100(t+200)2>0f'(t)=\dfrac{100}{(t+200)^2}>0.)

• Không vượt ngưỡng 0,50{,}5: với mọi t≥0t\ge 0 ta luôn có 100t+200>0\dfrac{100}{t+200}>0, suy ra
f(t)=0,5−100t+200<0,5.f(t)=0{,}5-\dfrac{100}{t+200}<0{,}5.
Hơn nữa lim⁡t→+∞f(t)=0,5\displaystyle\lim_{t\to+\infty}f(t)=0{,}5, nên nồng độ chỉ tiến dần tới 0,50{,}5 gam/lít (giá trị đúng bằng nồng độ chất khử trùng của nước được bơm vào) chứ không bao giờ đạt tới hay vượt quá ngưỡng đó. Đường thẳng y=0,5y=0{,}5 là tiệm cận ngang của đồ thị. ■\blacksquare

Đáp số

b) Hàm đồng biến trên [0;+∞)[0;+\infty); f′(t)=100(t+200)2>0f'(t)=\dfrac{100}{(t+200)^2}>0; tiệm cận ngang y=0,5y=0,5; đồ thị đi lên từ O(0;0)O(0;0) và tiến dần tới đường y=0,5y=0,5.c) Vì f(t)=0,5−100t+200f(t)=0,5-\dfrac{100}{t+200} nên ff tăng theo tt và luôn <0,5<0,5, chỉ tiến tới 0,50,5 gam/lít — đpcm.

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.