Sách giáo khoa Toán 12 Tập một

Giải Bài 1.25 trang 32 SGK Toán 12

Bài 4. Khảo sát sự biến thiên và vẽ đồ thị của hàm số   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong Vật lí, ta biết rằng khi mắc song song hai điện trở R1R_1 và R2R_2 thì điện trở tương đương RR của mạch điện được tính theo công thức R=R1R2R1+R2R = \dfrac{R_1 R_2}{R_1 + R_2} (theo Vật lí đại cương, NXB Giáo dục Việt Nam, 2016).
Giả sử một điện trở 8 Ω được mắc song song với một biến trở như Hình 1.33. Nếu biến trở đó được kí hiệu là xx (Ω) thì điện trở tương đương RR là hàm số của xx. Vẽ đồ thị của hàm số y=R(x)y = R(x), x>0x > 0 và dựa vào đồ thị đã vẽ để trả lời các câu hỏi sau:

a) Điện trở tương đương của mạch thay đổi thế nào khi xx tăng?

b) Tại sao điện trở tương đương của mạch không bao giờ vượt quá 8 Ω?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 32 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 1.33: Sơ đồ mạch điện gồm hai điện trở mắc song song. Nhánh trên là điện trở 8 Ω, nhánh dưới là biến trở kí hiệu xx (có mũi tên chỉ vào biến trở, thể hiện đây là biến trở điều chỉnh được).

Lời giải

Thiết lập hàm số. Khi mắc song song điện trở 8 Ω8\ \Omega với biến trở x (Ω)x\ (\Omega), điện trở tương đương là
y=R(x)=8xx+8,x>0.y=R(x)=\dfrac{8x}{x+8},\qquad x>0.

Khảo sát và vẽ đồ thị.

*Tập xác định (theo yêu cầu):* x>0x>0.

*Viết lại hàm số* để dễ khảo sát:
R(x)=8xx+8=8(x+8)−64x+8=8−64x+8.R(x)=\dfrac{8x}{x+8}=\dfrac{8(x+8)-64}{x+8}=8-\dfrac{64}{x+8}.

*Đạo hàm:*
R′(x)=8(x+8)−8x(x+8)2=64(x+8)2>0với mọi x>0.R'(x)=\dfrac{8(x+8)-8x}{(x+8)^2}=\dfrac{64}{(x+8)^2}>0\quad\text{với mọi } x>0.
Vậy hàm số đồng biến trên khoảng (0;+∞)(0;+\infty).

*Giới hạn:*
lim⁡x→0+R(x)=0,lim⁡x→+∞R(x)=lim⁡x→+∞(8−64x+8)=8.\lim_{x\to 0^+}R(x)=0,\qquad \lim_{x\to+\infty}R(x)=\lim_{x\to+\infty}\left(8-\dfrac{64}{x+8}\right)=8.
Do đó đường thẳng y=8y=8 là tiệm cận ngang của đồ thị.

*Bảng biến thiên:*

| xx | 00 | | +∞+\infty |
|---|---|---|---|
| R′(x)R'(x) | | ++ | |
| R(x)R(x) | 00 | ↗\nearrow | 88 |

*Một vài điểm để vẽ:* R(8)=6416=4R(8)=\dfrac{64}{16}=4;   R(24)=19232=6\;R(24)=\dfrac{192}{32}=6;   R(72)=57680=7,2\;R(72)=\dfrac{576}{80}=7,2.

*Đồ thị:* là một nhánh của đường cong (nhánh của một hypebol), đi lên từ gần gốc OO, đi qua các điểm (8;4),(24;6),…(8;4),(24;6),\dots, luôn nằm dưới đường tiệm cận ngang y=8y=8 và tiến sát dần đường này khi xx lớn dần.

```
y
8 ┤· · · · · · · · · · · · · (tiệm cận y = 8)
│ ______------
6 ┤ __--" (24;6)
│ _-"
4 ┤ _/ (8;4)
│ _/
2 ┤ /
│/
0 ┼───────────────────────── x
0 8 16 24 ...
```

a) Khi xx tăng thì điện trở tương đương thay đổi thế nào?

Vì R′(x)>0R'(x)>0 với mọi x>0x>0 nên R(x)R(x) đồng biến: khi xx tăng thì điện trở tương đương RR cũng tăng. Tuy nhiên RR tăng chậm dần và luôn nhỏ hơn 88; khi xx càng lớn thì RR càng tiến gần tới giá trị 8 Ω8\ \Omega (nhìn trên đồ thị: đường cong đi lên và áp sát dần đường y=8y=8).

b) Vì sao điện trở tương đương không bao giờ vượt quá 8 Ω8\ \Omega?

Ta có
R(x)=8−64x+8.R(x)=8-\dfrac{64}{x+8}.
Với mọi x>0x>0 thì x+8>0x+8>0 nên 64x+8>0\dfrac{64}{x+8}>0, suy ra
R(x)=8−64x+8<8.R(x)=8-\dfrac{64}{x+8}<8.
Vậy R(x)<8R(x)<8 với mọi x>0x>0, tức là điện trở tương đương của mạch luôn nhỏ hơn 8 Ω8\ \Omega, không bao giờ vượt quá 8 Ω8\ \Omega (đường y=8y=8 là tiệm cận ngang mà đồ thị không đạt tới). Điều này phù hợp thực tế: điện trở tương đương của mạch mắc song song luôn nhỏ hơn mỗi điện trở thành phần.

Đáp số

a) RR tăng (hàm đồng biến) khi xx tăng, tiến dần tới 8 Ω8\ \Omega nhưng không đạt tớib) Vì R(x)=8−64x+8<8R(x)=8-\dfrac{64}{x+8}<8 với mọi x>0x>0 nên RR không bao giờ vượt quá 8 Ω8\ \Omega (đpcm)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.