Sách giáo khoa Toán 12 Tập một

Giải Hoạt động 3 trang 62 SGK Toán 12

Bài 6. Vectơ trong không gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hình thành khái niệm toạ độ của vectơ trong không gian
Trong không gian OxyzOxyz, cho vectơ a⃗\vec{a} tuỳ ý (H.2.41). Lấy điểm MM sao cho OM→=a⃗\overrightarrow{OM} = \vec{a} và giải thích vì sao có bộ ba số (x;y;z)(x; y; z) sao cho a⃗=xi⃗+yj⃗+zk⃗\vec{a} = x\vec{i} + y\vec{j} + z\vec{k}.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 62 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 2.41: Hệ toạ độ OxyzOxyz với các vectơ đơn vị i⃗,j⃗,k⃗\vec{i}, \vec{j}, \vec{k} tại gốc OO. Vectơ a⃗\vec{a} (màu xanh) xuất phát từ vùng trên và điểm MM nằm ở đầu vectơ OM→=a⃗\overrightarrow{OM} = \vec{a}, hướng chung về phía trục OyOy.

Lời giải

Giải thích sự tồn tại của bộ ba số (x;y;z)(x; y; z):

Lấy điểm MM sao cho OM→=a⃗\overrightarrow{OM} = \vec{a}.

Bước 1 — Chiếu MM xuống mặt phẳng toạ độ (Oxy)(Oxy).

Gọi M′M' là hình chiếu vuông góc của điểm MM trên mặt phẳng (Oxy)(Oxy). Theo quy tắc ba điểm, ta có:
OM→=OM′→+M′M→.\overrightarrow{OM} = \overrightarrow{OM'} + \overrightarrow{M'M}.

Bước 2 — Phân tích OM′→\overrightarrow{OM'} theo i⃗\vec{i} và j⃗\vec{j}.

Điểm M′M' nằm trong mặt phẳng (Oxy)(Oxy). Trong mặt phẳng này, hai vectơ đơn vị i⃗\vec{i} (trên trục OxOx) và j⃗\vec{j} (trên trục OyOy) không cùng phương, nên chúng lập thành một cơ sở. Do đó tồn tại hai số xx, yy để:
OM′→=xi⃗+yj⃗.\overrightarrow{OM'} = x\vec{i} + y\vec{j}.

Bước 3 — Phân tích M′M→\overrightarrow{M'M} theo k⃗\vec{k}.

Vì M′M' là hình chiếu của MM trên (Oxy)(Oxy) nên đường thẳng M′MM'M vuông góc với mặt phẳng (Oxy)(Oxy), tức là M′M→\overrightarrow{M'M} cùng phương với vectơ đơn vị k⃗\vec{k} (trên trục OzOz). Vậy tồn tại số zz để:
M′M→=zk⃗.\overrightarrow{M'M} = z\vec{k}.

Bước 4 — Kết luận.

Thay vào đẳng thức ở Bước 1:
a⃗=OM→=OM′→+M′M→=xi⃗+yj⃗+zk⃗.\vec{a} = \overrightarrow{OM} = \overrightarrow{OM'} + \overrightarrow{M'M} = x\vec{i} + y\vec{j} + z\vec{k}.

Như vậy, với mọi vectơ a⃗\vec{a} trong không gian OxyzOxyz, luôn tồn tại bộ ba số (x;y;z)(x; y; z) sao cho a⃗=xi⃗+yj⃗+zk⃗\vec{a} = x\vec{i} + y\vec{j} + z\vec{k}. Hơn nữa, do i⃗,j⃗,k⃗\vec{i}, \vec{j}, \vec{k} đôi một vuông góc (không đồng phẳng) nên cách phân tích này là duy nhất. Bộ ba (x;y;z)(x; y; z) được gọi là toạ độ của vectơ a⃗\vec{a} đối với hệ toạ độ OxyzOxyz. (đpcm)

Đáp số

đpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.