Sách giáo khoa Toán 12 Tập một

Giải Câu hỏi trang 76 SGK Toán 12

Bài 6. Vectơ trong không gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

Chỉ ra rằng khoảng biến thiên của mẫu số liệu ghép nhóm trong Bảng 3.1 lớn hơn khoảng biến thiên của mẫu số liệu gốc.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 76 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Bảng 3.1. Mẫu số liệu ghép nhóm:

| Nhóm | [a1;a2)[a_1; a_2) | ... | [ai;ai+1)[a_i; a_{i+1}) | ... | [ak;ak+1)[a_k; a_{k+1}) |
|------|--------------|-----|------------------|-----|------------------|
| Tần số | m1m_1 | ... | mim_i | ... | mkm_k |

Trong đó các tần số m1>0m_1 > 0, mk>0m_k > 0 và n=m1+…+mkn = m_1 + \ldots + m_k là cỡ mẫu. Khoảng biến thiên của mẫu số liệu ghép nhóm là R=ak+1−a1R = a_{k+1} - a_1.

Lời giải

Kí hiệu. Gọi mẫu số liệu gốc có giá trị nhỏ nhất là xmin⁡x_{\min} và giá trị lớn nhất là xmax⁡x_{\max}. Khi đó khoảng biến thiên của mẫu số liệu gốc là
Rgốc=xmax⁡−xmin⁡.R_{\text{gốc}} = x_{\max} - x_{\min}.
Khoảng biến thiên của mẫu số liệu ghép nhóm (Bảng 3.1) là R=ak+1−a1R = a_{k+1} - a_1.

Bước 1. Đánh giá xmin⁡x_{\min}.
Vì tần số m1>0m_1 > 0 nên nhóm đầu tiên [a1;a2)[a_1; a_2) chứa ít nhất một giá trị của mẫu, tức là giá trị nhỏ nhất xmin⁡x_{\min} nằm trong nhóm này. Do đó
a1≤xmin⁡<a2  ⇒  xmin⁡≥a1.a_1 \le x_{\min} < a_2 \;\Rightarrow\; x_{\min} \ge a_1.

Bước 2. Đánh giá xmax⁡x_{\max}.
Vì tần số mk>0m_k > 0 nên nhóm cuối cùng [ak;ak+1)[a_k; a_{k+1}) chứa ít nhất một giá trị của mẫu, tức là giá trị lớn nhất xmax⁡x_{\max} nằm trong nhóm này. Do đó
ak≤xmax⁡<ak+1  ⇒  xmax⁡<ak+1.a_k \le x_{\max} < a_{k+1} \;\Rightarrow\; x_{\max} < a_{k+1}.

Bước 3. So sánh hai khoảng biến thiên.
Từ xmax⁡<ak+1x_{\max} < a_{k+1} và xmin⁡≥a1x_{\min} \ge a_1 (suy ra −xmin⁡≤−a1-x_{\min} \le -a_1), cộng vế theo vế ta được
xmax⁡−xmin⁡<ak+1−a1,x_{\max} - x_{\min} < a_{k+1} - a_1,
nghĩa là
Rgốc<R.R_{\text{gốc}} < R.

Vậy khoảng biến thiên của mẫu số liệu ghép nhóm luôn lớn hơn khoảng biến thiên của mẫu số liệu gốc (đpcm).

*Nhận xét:* Dấu bất đẳng thức là nghiêm ngặt vì đầu mút phải ak+1a_{k+1} không thuộc nhóm cuối, nên chắc chắn xmax⁡<ak+1x_{\max} < a_{k+1}; điều này giải thích vì sao khoảng biến thiên ghép nhóm chỉ là giá trị xấp xỉ (thường lớn hơn) cho độ phân tán của mẫu gốc.

Đáp số

đpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.