Giải Hoạt động 2 trang 13 SGK Toán 12
Đề bài
Diện tích của hình thang cong
Xét hình thang cong giới hạn bởi đồ thị , trục hoành và hai đường thẳng , . Ta muốn tính diện tích của hình thang cong này.
a) Với mỗi , gọi là diện tích phần hình thang cong đã cho nằm giữa hai đường thẳng vuông góc với trục tại điểm có hoành độ bằng 1 và (H.4.5).
Cho sao cho . So sánh hiệu với diện tích hai hình chữ nhật và (H.4.6). Từ đó suy ra
b) Cho sao cho . Tương tự phần a, đánh giá hiệu và từ đó suy ra
c) Từ kết quả phần a và phần b, suy ra với mọi , ta có
Từ đó chứng minh , .
Người ta chứng minh được , , tức là là một nguyên hàm của trên .
d) Từ kết quả của phần c, ta có . Sử dụng điều này với lưu ý và diện tích cần tính , hãy tính .
Gọi là một nguyên hàm tuỳ ý của trên . Hãy so sánh và .
Hình 4.5: Hệ trục Oxy với đồ thị parabol . Vùng tô màu hồng là hình thang cong nằm giữa trục hoành, đồ thị và hai đường thẳng đứng tại và (với nằm giữa 1 và 2). Mốc trục tung: 1 và 4.
Hình 4.6: Hệ trục Oxy với đồ thị parabol . Minh hoạ hai hình chữ nhật: hình chữ nhật (nhỏ hơn, với đáy MN nằm trên đoạn từ đến , chiều cao đến điểm P, Q) và hình chữ nhật (lớn hơn, chiều cao đến điểm E, F). Các điểm: M, N nằm trên trục hoành tại hoành độ và ; Q, P ở mức thấp hơn; F, E ở mức cao hơn trên đồ thị. Vùng tô màu hồng. Mốc trục tung: 1 và 4.
Lời giải
a) Với và , xét phần hình thang cong nằm giữa hai đường thẳng đứng tại hoành độ và ; phần này có diện tích đúng bằng .
Vì hàm đồng biến trên nên trên đoạn giá trị nhỏ nhất của là (tại đầu mút trái) và giá trị lớn nhất là (tại đầu mút phải).
- Hình chữ nhật nhỏ có đáy , chiều cao , nên diện tích là .
- Hình chữ nhật lớn có đáy , chiều cao , nên diện tích là .
Phần hình thang cong chứa hình chữ nhật nhỏ và nằm trong hình chữ nhật lớn, do đó:
Chia cả ba vế cho :
Trừ vào ba vế và lưu ý :
b) Với và , xét phần hình thang cong nằm giữa hai đường thẳng đứng tại hoành độ và ; phần này có diện tích . Độ dài đáy là .
Trên đoạn , giá trị nhỏ nhất của là , lớn nhất là . Tương tự phần a):
Chia cả ba vế cho :
Do nên
Trừ vào ba vế:
c) Đặt .
- Nếu : theo a), . Khi đó .
- Nếu : theo b), , nên .
Vậy với mọi :
Khi thì , nên theo nguyên lí kẹp:
Kết hợp , suy ra là một nguyên hàm của trên .
d) Vì là một nguyên hàm của nên .
Từ : . Do đó .
Diện tích cần tính:
Gọi là một nguyên hàm tuỳ ý của trên , khi đó . Ta có:
Vậy (hằng số triệt tiêu nên kết quả không phụ thuộc cách chọn nguyên hàm).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.