Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Bài 4.13 trang 18 SGK Toán 12

Bài 12. Ứng dụng của tích phân để tính diện tích, thể tích   Đã kiểm chéo

Đề bài

Giả sử vận tốc vv của dòng máu ở khoảng cách rr từ tâm của động mạch bán kính RR không đổi, có thể được mô hình hoá bởi công thức
v=k(R2−r2),v = k(R^2 - r^2),
trong đó kk là một hằng số. Tìm vận tốc trung bình (đối với rr) của động mạch trong khoảng 0≤r≤R0 \le r \le R. So sánh vận tốc trung bình với vận tốc lớn nhất.

Lời giải

Thiết lập vận tốc trung bình.

Vận tốc trung bình của dòng máu đối với biến rr trên đoạn 0≤r≤R0 \le r \le R được tính bằng công thức giá trị trung bình của hàm số qua tích phân:
vˉ=1R−0∫0Rv dr=1R∫0Rk(R2−r2) dr.\bar{v} = \frac{1}{R-0}\int_0^R v\,dr = \frac{1}{R}\int_0^R k(R^2 - r^2)\,dr.

Tính tích phân.

∫0Rk(R2−r2) dr=k[R2r−r33]0R=k(R3−R33)=k⋅2R33=2kR33.\int_0^R k(R^2 - r^2)\,dr = k\left[R^2 r - \frac{r^3}{3}\right]_0^R = k\left(R^3 - \frac{R^3}{3}\right) = k\cdot \frac{2R^3}{3} = \frac{2kR^3}{3}.

Do đó
vˉ=1R⋅2kR33=23kR2.\bar{v} = \frac{1}{R}\cdot \frac{2kR^3}{3} = \frac{2}{3}kR^2.

So sánh với vận tốc lớn nhất.

Vì v=k(R2−r2)v = k(R^2 - r^2) với k>0k>0 và 0≤r≤R0 \le r \le R, hàm số đạt giá trị lớn nhất khi r=0r = 0 (tại tâm động mạch), tức là
vmax⁡=k(R2−0)=kR2.v_{\max} = k(R^2 - 0) = kR^2.

So sánh:
vˉvmax⁡=23kR2kR2=23.\frac{\bar{v}}{v_{\max}} = \frac{\tfrac{2}{3}kR^2}{kR^2} = \frac{2}{3}.

Vậy vận tốc trung bình bằng 23\dfrac{2}{3} vận tốc lớn nhất.

Kiểm tra: tại r=0r=0 thì v=kR2v=kR^2 (lớn nhất), tại r=Rr=R thì v=0v=0 (nhỏ nhất); giá trị trung bình 23kR2\tfrac{2}{3}kR^2 nằm giữa 00 và kR2kR^2, hợp lí.

Đáp số

Vận tốc trung bình vˉ=23kR2\bar{v} = \dfrac{2}{3}kR^2; vận tốc lớn nhất vmax⁡=kR2v_{\max} = kR^2, nên vˉ=23vmax⁡\bar{v} = \dfrac{2}{3}v_{\max}

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.