Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Vận dụng 2 trang 35 SGK Toán 12

Bài 14. Phương trình mặt phẳng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong tình huống mở đầu, hãy thực hiện các bước sau và trả lời câu hỏi đã được nêu ra.

a) Xác định toạ độ của vị trí M1M_1, M2M_2, M3M_3 của vật tương ứng với các thời điểm t=0t = 0, t=π2t = \frac{\pi}{2}, t=πt = \pi.

b) Chứng minh rằng M1M_1, M2M_2, M3M_3 không thẳng hàng và viết phương trình mặt phẳng (M1M2M3)(M_1M_2M_3).

c) Vị trí M(cos⁡t−sin⁡t;cos⁡t+sin⁡t;cos⁡t)M(\cos t - \sin t; \cos t + \sin t; \cos t) có luôn thuộc mặt phẳng (M1M2M3)(M_1M_2M_3) hay không?

Lời giải

a) Toạ độ các vị trí M1M_1, M2M_2, M3M_3

Vật chuyển động có vị trí M(cos⁡t−sin⁡t; cos⁡t+sin⁡t; cos⁡t)M(\cos t - \sin t;\ \cos t + \sin t;\ \cos t).

- Với t=0t = 0: cos⁡0=1, sin⁡0=0\cos 0 = 1,\ \sin 0 = 0, nên
M1(1−0; 1+0; 1)=M1(1; 1; 1).M_1(1 - 0;\ 1 + 0;\ 1) = M_1(1;\ 1;\ 1).
- Với t=π2t = \dfrac{\pi}{2}: cos⁡π2=0, sin⁡π2=1\cos\dfrac{\pi}{2} = 0,\ \sin\dfrac{\pi}{2} = 1, nên
M2(0−1; 0+1; 0)=M2(−1; 1; 0).M_2(0 - 1;\ 0 + 1;\ 0) = M_2(-1;\ 1;\ 0).
- Với t=πt = \pi: cos⁡π=−1, sin⁡π=0\cos\pi = -1,\ \sin\pi = 0, nên
M3(−1−0; −1+0; −1)=M3(−1; −1; −1).M_3(-1 - 0;\ -1 + 0;\ -1) = M_3(-1;\ -1;\ -1).

b) Chứng minh M1M_1, M2M_2, M3M_3 không thẳng hàng và viết phương trình mặt phẳng (M1M2M3)(M_1M_2M_3)

Ta có:
M1M2→=(−2; 0; −1),M1M3→=(−2; −2; −2).\overrightarrow{M_1M_2} = (-2;\ 0;\ -1), \qquad \overrightarrow{M_1M_3} = (-2;\ -2;\ -2).

Hai vectơ này không cùng phương (vì −2−2=1\dfrac{-2}{-2} = 1 nhưng 0−2=0≠1\dfrac{0}{-2} = 0 \ne 1), do đó ba điểm M1M_1, M2M_2, M3M_3 không thẳng hàng.

Mặt phẳng (M1M2M3)(M_1M_2M_3) có một vectơ pháp tuyến là:
n⃗=[M1M2→, M1M3→].\vec{n} = \left[\overrightarrow{M_1M_2},\ \overrightarrow{M_1M_3}\right].

Tính từng thành phần:
nx=0⋅(−2)−(−1)⋅(−2)=−2,n_x = 0\cdot(-2) - (-1)\cdot(-2) = -2,
ny=(−1)⋅(−2)−(−2)⋅(−2)=2−4=−2,n_y = (-1)\cdot(-2) - (-2)\cdot(-2) = 2 - 4 = -2,
nz=(−2)⋅(−2)−0⋅(−2)=4.n_z = (-2)\cdot(-2) - 0\cdot(-2) = 4.

Vậy n⃗=(−2; −2; 4)\vec{n} = (-2;\ -2;\ 4). Chọn vectơ pháp tuyến cùng phương gọn hơn: n⃗=(1; 1; −2)\vec{n} = (1;\ 1;\ -2).

Mặt phẳng (M1M2M3)(M_1M_2M_3) đi qua M1(1; 1; 1)M_1(1;\ 1;\ 1) và nhận n⃗=(1; 1; −2)\vec{n} = (1;\ 1;\ -2) làm vectơ pháp tuyến:
1(x−1)+1(y−1)−2(z−1)=01(x - 1) + 1(y - 1) - 2(z - 1) = 0
⇔x+y−2z=0.\Leftrightarrow x + y - 2z = 0.

Kiểm tra lại: thay M2(−1;1;0)M_2(-1;1;0) được −1+1−0=0-1 + 1 - 0 = 0 (đúng); thay M3(−1;−1;−1)M_3(-1;-1;-1) được −1−1+2=0-1 - 1 + 2 = 0 (đúng).

Vậy phương trình mặt phẳng (M1M2M3)(M_1M_2M_3) là x+y−2z=0x + y - 2z = 0.

c) Vị trí M(cos⁡t−sin⁡t; cos⁡t+sin⁡t; cos⁡t)M(\cos t - \sin t;\ \cos t + \sin t;\ \cos t) có luôn thuộc mặt phẳng (M1M2M3)(M_1M_2M_3) không?

Thay toạ độ của MM vào vế trái của phương trình mặt phẳng:
x+y−2z=(cos⁡t−sin⁡t)+(cos⁡t+sin⁡t)−2cos⁡t.x + y - 2z = (\cos t - \sin t) + (\cos t + \sin t) - 2\cos t.
=cos⁡t−sin⁡t+cos⁡t+sin⁡t−2cos⁡t=2cos⁡t−2cos⁡t=0.= \cos t - \sin t + \cos t + \sin t - 2\cos t = 2\cos t - 2\cos t = 0.

Đẳng thức đúng với mọi giá trị tt. Vậy điểm MM luôn luôn thuộc mặt phẳng (M1M2M3)(M_1M_2M_3); nghĩa là trong suốt quá trình chuyển động, vật luôn nằm trong mặt phẳng cố định x+y−2z=0x + y - 2z = 0.

Đáp số

M1(1;1;1)M_1(1;1;1), M2(−1;1;0)M_2(-1;1;0), M3(−1;−1;−1)M_3(-1;-1;-1)Không thẳng hàng; (M1M2M3):x+y−2z=0(M_1M_2M_3): x + y - 2z = 0 (đpcm)Có, MM luôn thuộc mặt phẳng x+y−2z=0x + y - 2z = 0 với mọi tt

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.