Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Bài 5.8 trang 39 SGK Toán 12

Bài 14. Phương trình mặt phẳng   Đã kiểm chéo

Đề bài

Bác An dự định làm bốn mái của ngôi nhà sao cho chúng là bốn mặt bên của một hình chóp đều và các mái nhà kề nhau thì vuông góc với nhau. Hỏi ý tưởng trên có thực hiện được không?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 39 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.15: Hình ảnh mái nhà màu đỏ dạng bốn mặt bên của một hình chóp đều (mái kiểu kim tự tháp), bốn mái gặp nhau tại đỉnh trên cùng.

Lời giải

Mô hình hoá bài toán. Bốn mái nhà là bốn mặt bên của một hình chóp đều, nên ta xét hình chóp tứ giác đều S.ABCDS.ABCD (đáy ABCDABCD là hình vuông tâm OO, SOSO vuông góc với đáy). Hai mái kề nhau chính là hai mặt bên có chung một cạnh bên; yêu cầu là hai mặt bên kề nhau vuông góc với nhau. Ta kiểm tra xem điều này có xảy ra được với hình chóp đều nào không.

Chọn hệ toạ độ OxyzOxyz. Đặt tâm đáy tại gốc OO, chọn đơn vị sao cho
A(1;1;0), B(−1;1;0), C(−1;−1;0), D(1;−1;0), S(0;0;h),A(1;1;0),\ B(-1;1;0),\ C(-1;-1;0),\ D(1;-1;0),\ S(0;0;h),
với h>0h>0 là chiều cao của chóp. Đây là một hình chóp tứ giác đều bất kì (thay đổi hh ta được mọi hình chóp đều có đáy vuông đó).

Viết vectơ pháp tuyến của hai mặt bên kề nhau. Xét hai mái kề nhau là hai mặt phẳng (SAB)(SAB) và (SBC)(SBC) (chung cạnh bên SBSB).

- Với mặt (SAB)(SAB): AB⃗=(−2;0;0)\vec{AB}=(-2;0;0), AS⃗=(−1;−1;h)\vec{AS}=(-1;-1;h), nên
n1⃗=[AB⃗,AS⃗]=(0;2h;2) ∥ (0;h;1).\vec{n_1}=\big[\vec{AB},\vec{AS}\big]=(0;2h;2)\ \parallel\ (0;h;1).
- Với mặt (SBC)(SBC): BC⃗=(0;−2;0)\vec{BC}=(0;-2;0), BS⃗=(1;−1;h)\vec{BS}=(1;-1;h), nên
n2⃗=[BC⃗,BS⃗]=(−2h;0;2) ∥ (−h;0;1).\vec{n_2}=\big[\vec{BC},\vec{BS}\big]=(-2h;0;2)\ \parallel\ (-h;0;1).

Xét điều kiện hai mặt vuông góc. Hai mặt phẳng vuông góc khi và chỉ khi n1⃗⋅n2⃗=0\vec{n_1}\cdot\vec{n_2}=0. Ta có
n1⃗⋅n2⃗=(0)(−h)+(h)(0)+(1)(1)=1≠0với mọi h>0.\vec{n_1}\cdot\vec{n_2}=(0)(-h)+(h)(0)+(1)(1)=1\neq 0\quad\text{với mọi } h>0.

Vì tích vô hướng luôn bằng 11 (khác 00) với mọi chiều cao hh, nên không tồn tại hình chóp đều nào để hai mặt bên kề nhau vuông góc với nhau.

Nhận xét thêm (góc giữa hai mái). Gọi φ\varphi là góc giữa hai mặt bên kề nhau, ta có
cos⁡φ=∣n1⃗⋅n2⃗∣∣n1⃗∣ ∣n2⃗∣=1h2+1⋅h2+1=1h2+1.\cos\varphi=\frac{|\vec{n_1}\cdot\vec{n_2}|}{|\vec{n_1}|\,|\vec{n_2}|}=\frac{1}{\sqrt{h^2+1}\cdot\sqrt{h^2+1}}=\frac{1}{h^2+1}.
Do h>0h>0 nên 0<cos⁡φ<10<\cos\varphi<1, tức là 0∘<φ<90∘0^\circ<\varphi<90^\circ. Khi hh càng lớn (mái càng dốc) thì φ\varphi càng tiến gần 90∘90^\circ nhưng không bao giờ đạt tới 90∘90^\circ.

Kết luận. Ý tưởng của bác An không thực hiện được: không thể làm bốn mái là bốn mặt bên của một hình chóp đều mà hai mái kề nhau vuông góc với nhau.

Đáp số

Không thực hiện được (hai mặt bên kề nhau của hình chóp đều luôn tạo góc nhỏ hơn 90∘90^\circ)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.