Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Hoạt động 6 trang 46 SGK Toán 12

Bài 15. Phương trình đường thẳng trong không gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

Xác định vị trí tương đối giữa hai đường thẳng
Trong không gian OxyzOxyz, cho hai đường thẳng Δ1,Δ2\Delta_1, \Delta_2 lần lượt đi qua các điểm A1(x1;y1;z1)A_1(x_1; y_1; z_1), A2(x2;y2;z2)A_2(x_2; y_2; z_2) và tương ứng có vectơ chỉ phương u1⃗=(a1;b1;c1)\vec{u_1} = (a_1; b_1; c_1), u2⃗=(a2;b2;c2)\vec{u_2} = (a_2; b_2; c_2) (H.5.29).

a) Tìm điều kiện đối với u1⃗\vec{u_1} và u2⃗\vec{u_2} để Δ1\Delta_1 và Δ2\Delta_2 song song hoặc trùng nhau.

b) Giả sử [u1⃗,u2⃗]≠0⃗[\vec{u_1}, \vec{u_2}] \neq \vec{0} và A1A2→⋅[u1⃗,u2⃗]=0\overrightarrow{A_1A_2} \cdot [\vec{u_1}, \vec{u_2}] = 0 thì Δ1\Delta_1 và Δ2\Delta_2 có cắt nhau hay không?

c) Giả sử A1A2→⋅[u1⃗,u2⃗]≠0\overrightarrow{A_1A_2} \cdot [\vec{u_1}, \vec{u_2}] \neq 0 thì Δ1\Delta_1 và Δ2\Delta_2 có chéo nhau hay không?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 46 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.29: Hai đường thẳng trong không gian. Đường thẳng Δ1\Delta_1 đi qua điểm A1A_1 với vectơ chỉ phương u1⃗\vec{u_1} hướng về phía trên bên phải. Đường thẳng Δ2\Delta_2 đi qua điểm A2A_2 với vectơ chỉ phương u2⃗\vec{u_2} hướng về bên phải. Điểm A1A_1 và A2A_2 được nối bởi một đoạn thẳng (đường chéo). Hai đường thẳng chéo nhau.

Lời giải

a) Điều kiện để Δ1\Delta_1 song song hoặc trùng với Δ2\Delta_2.

Đường thẳng Δ1\Delta_1 có vectơ chỉ phương u1⃗\vec{u_1}, đường thẳng Δ2\Delta_2 có vectơ chỉ phương u2⃗\vec{u_2}.

Hai đường thẳng Δ1\Delta_1 và Δ2\Delta_2 song song hoặc trùng nhau khi và chỉ khi hai giá của chúng cùng phương, tức là hai vectơ chỉ phương u1⃗\vec{u_1} và u2⃗\vec{u_2} cùng phương:
u1⃗=k u2⃗ (k≠0)⟺[u1⃗,u2⃗]=0⃗.\vec{u_1} = k\,\vec{u_2}\ (k\neq 0)\quad\Longleftrightarrow\quad [\vec{u_1},\vec{u_2}]=\vec 0.

Để phân biệt hai trường hợp, ta xét thêm điểm A1∈Δ1A_1\in\Delta_1:
- Nếu u1⃗,u2⃗\vec{u_1},\vec{u_2} cùng phương và A1∉Δ2A_1\notin\Delta_2 (tức A1A2→\overrightarrow{A_1A_2} không cùng phương với u1⃗\vec{u_1}) thì Δ1∥Δ2\Delta_1\parallel\Delta_2.
- Nếu u1⃗,u2⃗\vec{u_1},\vec{u_2} cùng phương và A1∈Δ2A_1\in\Delta_2 (tức A1A2→\overrightarrow{A_1A_2} cùng phương với u1⃗\vec{u_1}) thì Δ1≡Δ2\Delta_1\equiv\Delta_2.

b) Trường hợp [u1⃗,u2⃗]≠0⃗[\vec{u_1},\vec{u_2}]\neq\vec 0 và A1A2→⋅[u1⃗,u2⃗]=0\overrightarrow{A_1A_2}\cdot[\vec{u_1},\vec{u_2}]=0.

Vì [u1⃗,u2⃗]≠0⃗[\vec{u_1},\vec{u_2}]\neq\vec 0 nên u1⃗\vec{u_1} và u2⃗\vec{u_2} không cùng phương, do đó Δ1\Delta_1 và Δ2\Delta_2 không song song và không trùng nhau. Vậy chúng chỉ có thể cắt nhau hoặc chéo nhau.

Điều kiện A1A2→⋅[u1⃗,u2⃗]=0\overrightarrow{A_1A_2}\cdot[\vec{u_1},\vec{u_2}]=0 cho thấy ba vectơ A1A2→, u1⃗, u2⃗\overrightarrow{A_1A_2},\ \vec{u_1},\ \vec{u_2} đồng phẳng (tích hỗn tạp bằng 00). Khi đó hai đường thẳng Δ1\Delta_1 (qua A1A_1, phương u1⃗\vec{u_1}) và Δ2\Delta_2 (qua A2A_2, phương u2⃗\vec{u_2}) cùng nằm trong một mặt phẳng. Hai đường thẳng cùng nằm trong một mặt phẳng mà không song song thì phải cắt nhau.

Vậy trong trường hợp này Δ1\Delta_1 và Δ2\Delta_2 cắt nhau.

c) Trường hợp A1A2→⋅[u1⃗,u2⃗]≠0\overrightarrow{A_1A_2}\cdot[\vec{u_1},\vec{u_2}]\neq 0.

Vì A1A2→⋅[u1⃗,u2⃗]≠0\overrightarrow{A_1A_2}\cdot[\vec{u_1},\vec{u_2}]\neq 0 nên trước hết [u1⃗,u2⃗]≠0⃗[\vec{u_1},\vec{u_2}]\neq\vec 0, suy ra u1⃗,u2⃗\vec{u_1},\vec{u_2} không cùng phương: hai đường thẳng không song song, không trùng nhau.

Mặt khác, tích hỗn tạp khác 00 chứng tỏ ba vectơ A1A2→, u1⃗, u2⃗\overrightarrow{A_1A_2},\ \vec{u_1},\ \vec{u_2} không đồng phẳng, nên hai đường thẳng Δ1\Delta_1 và Δ2\Delta_2 không cùng nằm trong một mặt phẳng, do đó chúng không thể cắt nhau.

Vậy Δ1\Delta_1 và Δ2\Delta_2 chéo nhau.

Đáp số

Δ1,Δ2\Delta_1,\Delta_2 song song hoặc trùng nhau ⇔\Leftrightarrow u1⃗,u2⃗\vec{u_1},\vec{u_2} cùng phương ([u1⃗,u2⃗]=0⃗[\vec{u_1},\vec{u_2}]=\vec 0)Có — Δ1\Delta_1 và Δ2\Delta_2 cắt nhauCó — Δ1\Delta_1 và Δ2\Delta_2 chéo nhau

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.