Sách giáo khoa Toán 12 Tập hai

Giải Bài 5.19 trang 49 SGK Toán 12

Bài 15. Phương trình đường thẳng trong không gian   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trên mặt đất phẳng, người ta dựng một cây cột thẳng cao 6 m vuông góc với mặt đất, có chân cột đặt tại vị trí OO trên mặt đất. Tại một thời điểm, dưới ánh nắng mặt trời, bóng của đỉnh cột dưới mặt đất cách chân cột 3 m về hướng S60°ES60°E (hướng tạo với hướng nam góc 60°60° và tạo với hướng đông góc 30°30°) (H.5.32). Chọn hệ trục OxyzOxyz có gốc toạ độ là OO, tia OxOx chỉ hướng nam, tia OyOy chỉ hướng đông, tia OzOz chứa cây cột, đơn vị đo là mét. Hãy viết phương trình đường thẳng chứa tia nắng mặt trời đi qua đỉnh cột tại thời điểm đang xét.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 49 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 5.32: Hệ trục toạ độ OxyzOxyz với gốc OO. Trục OzOz hướng lên (chứa cây cột), điểm AA nằm trên OzOz là đỉnh cột. Trục OyOy hướng đông (E), trục OxOx hướng xuống về phía nam (S). Điểm A′A' là bóng của đỉnh cột trên mặt đất, nằm trong góc phần tư giữa hướng nam (Ox) và hướng đông (Oy); tia OA′OA' tạo với trục OyOy (hướng đông) góc 30°30° và tạo với trục OxOx (hướng nam) góc 60°60°. Mặt trời được vẽ ở phía trên bên trái chiếu tia nắng xuống.

Lời giải

Xác định toạ độ các điểm.

Cột thẳng đứng cao 6 m, chân tại gốc OO, nằm trên tia OzOz nên đỉnh cột là
A=(0; 0; 6).A = (0;\,0;\,6).

Bóng của đỉnh cột là điểm A′A' nằm trên mặt đất (mặt phẳng OxyOxy), cách OO một khoảng OA′=3OA' = 3 m, theo hướng S60∘ES60^\circ E. Hướng này tạo với tia OxOx (hướng nam) góc 60∘60^\circ và tạo với tia OyOy (hướng đông) góc 30∘30^\circ, nên:
xA′=3cos⁡60∘=3⋅12=32,yA′=3cos⁡30∘=3⋅32=332.x_{A'} = 3\cos 60^\circ = 3\cdot\frac{1}{2} = \frac{3}{2},\qquad y_{A'} = 3\cos 30^\circ = 3\cdot\frac{\sqrt{3}}{2} = \frac{3\sqrt{3}}{2}.

Kiểm tra: xA′2+yA′2=94+274=9=32x_{A'}^2 + y_{A'}^2 = \dfrac{9}{4} + \dfrac{27}{4} = 9 = 3^2 (đúng bằng OA′2OA'^2). Vậy
A′=(32; 332; 0).A' = \left(\frac{3}{2};\,\frac{3\sqrt{3}}{2};\,0\right).

Viết phương trình đường thẳng chứa tia nắng.

Tia nắng đi qua đỉnh cột AA và tới bóng của nó là A′A', nên đường thẳng cần tìm đi qua AA và A′A'. Vectơ chỉ phương:
AA′⃗=(32; 332; −6).\vec{AA'} = \left(\frac{3}{2};\,\frac{3\sqrt{3}}{2};\,-6\right).

Nhân với 23\dfrac{2}{3} để gọn hơn, ta được vectơ chỉ phương
u⃗=(1; 3; −4).\vec{u} = (1;\,\sqrt{3};\,-4).

Đường thẳng đi qua A(0;0;6)A(0;0;6) với vectơ chỉ phương u⃗=(1;3;−4)\vec{u} = (1;\sqrt{3};-4) có phương trình tham số:
{x=ty=3 tz=6−4t(t∈R).\begin{cases} x = t \\ y = \sqrt{3}\,t \\ z = 6 - 4t \end{cases}\quad (t \in \mathbb{R}).

Kiểm tra: Với t=0t = 0 được A(0;0;6)A(0;0;6) (đỉnh cột); với t=32t = \dfrac{3}{2} được (32;332;0)=A′\left(\dfrac{3}{2};\dfrac{3\sqrt{3}}{2};0\right) = A' (bóng của đỉnh cột). Đúng.

Đáp số

Phương trình tia nắng: {x=ty=3 tz=6−4t\begin{cases} x = t \\ y = \sqrt{3}\,t \\ z = 6 - 4t \end{cases} (qua A(0;0;6)A(0;0;6), VTCP u⃗=(1;3;−4)\vec{u}=(1;\sqrt{3};-4))

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.