Sách giáo khoa Toán 7 Tập một

Giải Vận dụng 1 trang 30 SGK Toán 7

Bài 6. Số vô tỉ. Căn bậc hai số học   Đã kiểm chéo

Đề bài

Người xưa đã tính đường kính thân cây theo quy tắc "quân bát, phát tam, tồn ngũ, quân nhị", tức là lấy chu vi thân cây chia làm 8 phần bằng nhau (quân bát); bớt đi ba phần (phát tam) còn lại 5 phần (tồn ngũ) rồi chia đôi kết quả (quân nhị). Hãy cho biết người xưa đã ước lượng số π\pi bằng bao nhiêu.

Lời giải

Phân tích quy tắc "quân bát, phát tam, tồn ngũ, quân nhị":

Gọi chu vi thân cây là CC, đường kính thân cây là dd.

- *Quân bát:* chia chu vi làm 8 phần bằng nhau, mỗi phần là C8\dfrac{C}{8}.
- *Phát tam, tồn ngũ:* bớt đi 3 phần, còn lại 5 phần, tức là 5⋅C8=5C85\cdot\dfrac{C}{8}=\dfrac{5C}{8}.
- *Quân nhị:* chia đôi kết quả vừa tìm được để ra đường kính:
d=12⋅5C8=5C16.d=\dfrac{1}{2}\cdot\dfrac{5C}{8}=\dfrac{5C}{16}.

Tìm số π\pi mà người xưa đã dùng:

Mặt khác, công thức tính chu vi theo đường kính là C=π dC=\pi\, d.

Thay C=πdC=\pi d vào d=5C16d=\dfrac{5C}{16} ta được:
d=5⋅πd16.d=\dfrac{5\cdot \pi d}{16}.

Vì d≠0d\neq 0, chia cả hai vế cho dd:
1=5π16 ⇒ π=165=3,2.1=\dfrac{5\pi}{16}\ \Rightarrow\ \pi=\dfrac{16}{5}=3{,}2.

Kiểm tra lại: với π=3,2\pi=3{,}2 thì C=3,2 dC=3{,}2\,d, suy ra 5C16=5⋅3,2 d16=16d16=d\dfrac{5C}{16}=\dfrac{5\cdot 3{,}2\,d}{16}=\dfrac{16d}{16}=d — đúng bằng đường kính. Vậy kết quả hợp lí.

Như vậy, người xưa đã ước lượng π≈3,2\pi\approx 3{,}2.

Đáp số

π≈3,2\pi \approx 3{,}2

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.