Sách giáo khoa Toán 8 Tập hai

Giải Tranh luận trang 35 SGK Toán 8

Bài 26. Giải bài toán bằng cách lập phương trình   Đã kiểm chéo

Đề bài

Xét bài toán sau:

"Một xe máy khởi hành từ Hà Nội đi Hải Phòng với vận tốc 40 km/h. Sau đó 20 phút, trên cùng tuyến đường đó, một ô tô xuất phát từ Hải Phòng đi Hà Nội với vận tốc 60 km/h. Biết quãng đường từ Hà Nội đến Hải Phòng dài khoảng 120 km. Hỏi sau bao lâu, kể từ khi xe máy khởi hành thì hai xe gặp nhau?"

Để giải bài toán này, hai bạn Vuông và Tròn chọn ẩn như sau:

Vuông: Mình chọn ẩn xx (giờ) là thời gian từ lúc xe máy khởi hành đến lúc hai xe gặp nhau.

Tròn: Mình chọn ẩn xx (km) là quãng đường từ Hà Nội đến điểm gặp nhau của hai xe.

Hãy viết phương trình nhận được theo mỗi cách chọn ẩn này!

Theo em, trong hai cách chọn ẩn của Vuông và Tròn, cách nào sẽ cho lời giải ngắn gọn hơn?

Lời giải

Phân tích chung: Đổi 2020 phút =13= \dfrac{1}{3} giờ. Xe máy đi trước ô tô 13\dfrac{1}{3} giờ. Hai xe đi ngược chiều nhau trên quãng đường dài 120120 km, khi gặp nhau tổng quãng đường hai xe đi được bằng 120120 km.

a) Cách chọn ẩn của Vuông

Gọi xx (giờ) là thời gian từ lúc xe máy khởi hành đến lúc hai xe gặp nhau. Điều kiện: x>13x > \dfrac{1}{3}.

- Quãng đường xe máy đi được: 40x40x (km).
- Ô tô xuất phát sau 13\dfrac{1}{3} giờ nên đến lúc gặp nhau ô tô đã đi trong (x−13)\left(x - \dfrac{1}{3}\right) giờ, được quãng đường 60(x−13)60\left(x - \dfrac{1}{3}\right) (km).

Tổng hai quãng đường bằng 120120 km, ta có phương trình:
40x+60(x−13)=120.40x + 60\left(x - \dfrac{1}{3}\right) = 120.

Giải: 40x+60x−20=120⇒100x=140⇒x=1,440x + 60x - 20 = 120 \Rightarrow 100x = 140 \Rightarrow x = 1{,}4 (thỏa mãn điều kiện).

Vậy sau 1,41{,}4 giờ =1= 1 giờ 2424 phút kể từ khi xe máy khởi hành thì hai xe gặp nhau.

b) Cách chọn ẩn của Tròn

Gọi xx (km) là quãng đường từ Hà Nội đến điểm gặp nhau. Điều kiện: 0<x<1200 < x < 120.

- Quãng đường xe máy đi: xx (km), hết thời gian x40\dfrac{x}{40} (giờ).
- Quãng đường ô tô đi: 120−x120 - x (km), hết thời gian 120−x60\dfrac{120 - x}{60} (giờ).

Vì xe máy khởi hành trước ô tô 13\dfrac{1}{3} giờ nên thời gian đi của xe máy nhiều hơn thời gian đi của ô tô 13\dfrac{1}{3} giờ:
x40=120−x60+13.\dfrac{x}{40} = \dfrac{120 - x}{60} + \dfrac{1}{3}.

Giải (nhân hai vế với 120120): 3x=2(120−x)+40⇒3x=240−2x+40⇒5x=280⇒x=563x = 2(120 - x) + 40 \Rightarrow 3x = 240 - 2x + 40 \Rightarrow 5x = 280 \Rightarrow x = 56 (thỏa mãn).

Quãng đường gặp nhau cách Hà Nội 5656 km. Khi đó thời gian kể từ lúc xe máy khởi hành là 5640=1,4\dfrac{56}{40} = 1{,}4 giờ =1= 1 giờ 2424 phút.

Kiểm tra lại: Xe máy đi 40⋅1,4=5640 \cdot 1{,}4 = 56 km; ô tô đi 60(1,4−13)=60⋅1,06‾=6460\left(1{,}4 - \dfrac{1}{3}\right) = 60 \cdot 1{,}0\overline{6} = 64 km. Tổng 56+64=12056 + 64 = 120 km (đúng bằng quãng đường Hà Nội – Hải Phòng).

Nhận xét: Vì bài toán hỏi *thời gian* hai xe gặp nhau nên cách chọn ẩn của Vuông (chọn ẩn là thời gian) cho lời giải ngắn gọn hơn: giải phương trình xong là có ngay đáp số. Còn cách của Tròn tìm được quãng đường trước, phải thực hiện thêm một bước chia 5640\dfrac{56}{40} mới ra thời gian cần tìm.

Đáp số

Vuông: 40x+60(x−13)=120⇒x=1,440x + 60\left(x - \tfrac{1}{3}\right) = 120 \Rightarrow x = 1{,}4 giờ = 1 giờ 24 phútTròn: x40=120−x60+13⇒x=56\tfrac{x}{40} = \tfrac{120-x}{60} + \tfrac{1}{3} \Rightarrow x = 56 km, suy ra thời gian 1,4 giờ = 1 giờ 24 phútCách của Vuông ngắn gọn hơn vì cho trực tiếp thời gian cần tìm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.