Giải Tranh luận trang 87 SGK Toán 8
Đề bài
Bạn Lan nhận xét rằng nếu tam giác và tam giác có và thì chúng đồng dạng. Theo em, bạn Lan nhận xét có đúng không? Vì sao?
Gợi ý. Khi góc tù, lấy điểm trên tia sao cho cân (H.9.19) rồi xét xem trong hai tam giác và , tam giác nào đồng dạng với tam giác .
Hình 9.19 gồm hai tam giác. Tam giác bên trái: đỉnh A ở trên, đáy nằm ngang có các điểm theo thứ tự M, C, B từ trái sang phải; AM = AC (hai cạnh được đánh dấu bằng nhau, tam giác AMC cân tại A); tại đỉnh B có đánh dấu một góc. Tam giác bên phải: đỉnh A' ở trên, đáy nằm ngang có hai điểm C' (trái) và B' (phải); tại đỉnh B' có đánh dấu một góc bằng với góc tại B của tam giác bên trái.
Lời giải
Trả lời: Bạn Lan nhận xét KHÔNG đúng.
1. Vì sao không thể khẳng định hai tam giác đồng dạng?
Trong nhận xét của bạn Lan, hai cặp cạnh tỉ lệ là và , tức là hai cạnh và . Nhưng góc được cho bằng nhau lại là — đây không phải là góc xen giữa hai cạnh và (góc xen giữa và là ). Vì vậy không áp dụng được trường hợp đồng dạng cạnh – góc – cạnh (c.g.c), và nhận xét nói chung là sai. Ta chỉ ra một trường hợp cụ thể để khẳng định điều đó.
2. Dựng phản ví dụ (theo gợi ý).
Xét tam giác có tù. Trên tia lấy điểm sao cho tam giác cân tại , tức (H.9.19).
- Vì thuộc tia nên .
- Vì tù nên góc kề bù nhọn; tam giác cân tại có hai góc đáy đều nhọn. Do đó tam giác có mọi góc ở đáy nhọn, còn tam giác lại có góc tù.
Bây giờ lấy tam giác đồng dạng với tam giác (chẳng hạn chính là tam giác hoặc một bản phóng to/thu nhỏ của nó), với cách đặt tương ứng . Khi đó:
Mà nên , suy ra
Như vậy cặp tam giác và thỏa mãn đúng hai điều kiện của bạn Lan. Thế nhưng đồng dạng với , mà (mọi góc đáy nhọn) không đồng dạng với (có góc tù). Vậy và không đồng dạng.
3. Một ví dụ bằng số cụ thể.
Chọn , . Đặt ở gốc, tia nằm ngang thì . Lấy hai điểm trên tia cách một khoảng :
- : , kiểm tra được tù.
- : , nhọn.
Lấy chính là tam giác . Khi đó:
Hai điều kiện của Lan đều đúng, nhưng còn nên tam giác và có kích thước khác hẳn, không đồng dạng.
Kết luận: Nhận xét của bạn Lan là sai — hai cạnh tỉ lệ cùng một góc *không xen giữa* bằng nhau thì chưa đủ để kết luận hai tam giác đồng dạng (đây là trường hợp 'cạnh – cạnh – góc' không chắc chắn).
Đáp số
Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.