Sách giáo khoa Toán 9 Tập một

Giải Bài 1.18 trang 23 SGK Toán 9

Bài 3. Giải bài toán bằng cách lập hệ phương trình   Đã kiểm chéo

Đề bài

Hai người thợ cùng làm một công việc trong 16 giờ thì xong. Nếu người thứ nhất làm trong 3 giờ và người thứ hai làm trong 6 giờ thì chỉ hoàn thành được 25% công việc. Hỏi nếu làm riêng thì mỗi người hoàn thành công việc trong bao lâu?

Lời giải

Gọi ẩn và điều kiện

Gọi thời gian người thứ nhất làm riêng một mình xong công việc là xx (giờ) và thời gian người thứ hai làm riêng một mình xong công việc là yy (giờ). Điều kiện: x>0, y>0x>0,\ y>0.

Coi cả công việc là 11 đơn vị.

- Trong 11 giờ, người thứ nhất làm được 1x\dfrac{1}{x} (công việc).
- Trong 11 giờ, người thứ hai làm được 1y\dfrac{1}{y} (công việc).

Lập hệ phương trình

Hai người cùng làm trong 1616 giờ thì xong, nên trong 11 giờ cả hai làm được 116\dfrac{1}{16} công việc:
1x+1y=116.\frac{1}{x}+\frac{1}{y}=\frac{1}{16}.

Người thứ nhất làm 33 giờ và người thứ hai làm 66 giờ thì được 25%=1425\% = \dfrac{1}{4} công việc:
3x+6y=14.\frac{3}{x}+\frac{6}{y}=\frac{1}{4}.

Ta có hệ:
{1x+1y=1163x+6y=14\begin{cases}\dfrac{1}{x}+\dfrac{1}{y}=\dfrac{1}{16}\\[2mm]\dfrac{3}{x}+\dfrac{6}{y}=\dfrac{1}{4}\end{cases}

Giải hệ

Đặt u=1x, v=1yu=\dfrac{1}{x},\ v=\dfrac{1}{y}. Hệ trở thành:
{u+v=1163u+6v=14\begin{cases}u+v=\dfrac{1}{16}\\[1mm]3u+6v=\dfrac{1}{4}\end{cases}

Nhân phương trình thứ nhất với 33: 3u+3v=3163u+3v=\dfrac{3}{16}.

Lấy phương trình thứ hai trừ đi ta được:
3v=14−316=416−316=116 ⇒ v=148.3v=\frac{1}{4}-\frac{3}{16}=\frac{4}{16}-\frac{3}{16}=\frac{1}{16}\ \Rightarrow\ v=\frac{1}{48}.

Suy ra:
u=116−148=348−148=248=124.u=\frac{1}{16}-\frac{1}{48}=\frac{3}{48}-\frac{1}{48}=\frac{2}{48}=\frac{1}{24}.

Trở lại ẩn ban đầu:
1x=124 ⇒ x=24;1y=148 ⇒ y=48.\frac{1}{x}=\frac{1}{24}\ \Rightarrow\ x=24;\qquad \frac{1}{y}=\frac{1}{48}\ \Rightarrow\ y=48.

Cả hai giá trị đều thoả mãn điều kiện x>0, y>0x>0,\ y>0.

Kiểm tra lại

- 124+148=248+148=348=116\dfrac{1}{24}+\dfrac{1}{48}=\dfrac{2}{48}+\dfrac{1}{48}=\dfrac{3}{48}=\dfrac{1}{16} (đúng, cùng làm 1616 giờ xong).
- 324+648=18+18=14=25%\dfrac{3}{24}+\dfrac{6}{48}=\dfrac{1}{8}+\dfrac{1}{8}=\dfrac{1}{4}=25\% (đúng).

Kết luận

Nếu làm riêng thì người thứ nhất hoàn thành công việc trong 2424 giờ, còn người thứ hai hoàn thành công việc trong 4848 giờ.

Đáp số

Người thứ nhất: 24 giờ; người thứ hai: 48 giờ

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.