Sách giáo khoa Toán 9 Tập một

Giải Vận dụng trang 58 SGK Toán 9

Bài 9. Biến đổi đơn giản và rút gọn biểu thức chứa căn thức bậc hai   Đã kiểm chéo

Đề bài

Trong thuyết tương đối, khối lượng mm (kg) của một vật khi chuyển động với vận tốc vv (m/s) được cho bởi công thức
m=m01−v2c2,m=\dfrac{m_0}{\sqrt{1-\dfrac{v^2}{c^2}}},
trong đó m0m_0 (kg) là khối lượng của vật khi đứng yên, cc (m/s) là vận tốc của ánh sáng trong chân không (Theo Vật lí đại cương, NXB Giáo dục Việt Nam, 2016).

a) Viết lại công thức tính khối lượng mm dưới dạng không có căn thức ở mẫu.

b) Tính khối lượng mm theo m0m_0 (làm tròn đến chữ số thập phân thứ ba) khi vật chuyển động với vận tốc v=110cv = \dfrac{1}{10}c.

Lời giải

a) Viết lại công thức không có căn thức ở mẫu.

Biến đổi biểu thức dưới dấu căn (quy đồng về cùng mẫu c2c^2):

1−v2c2=c2−v2c2.1-\dfrac{v^2}{c^2}=\dfrac{c^2-v^2}{c^2}.

Do c>0c>0 nên c2=c\sqrt{c^2}=c, suy ra:

1−v2c2=c2−v2c2=c2−v2c.\sqrt{1-\dfrac{v^2}{c^2}}=\sqrt{\dfrac{c^2-v^2}{c^2}}=\dfrac{\sqrt{c^2-v^2}}{c}.

Thay vào công thức:

m=m01−v2c2=m0c2−v2c=m0 cc2−v2.m=\dfrac{m_0}{\sqrt{1-\dfrac{v^2}{c^2}}}=\dfrac{m_0}{\dfrac{\sqrt{c^2-v^2}}{c}}=\dfrac{m_0\,c}{\sqrt{c^2-v^2}}.

Trục căn thức ở mẫu (nhân cả tử và mẫu với c2−v2\sqrt{c^2-v^2}):

m=m0 c⋅c2−v2c2−v2⋅c2−v2=m0 c c2−v2c2−v2.m=\dfrac{m_0\,c\cdot\sqrt{c^2-v^2}}{\sqrt{c^2-v^2}\cdot\sqrt{c^2-v^2}}=\dfrac{m_0\,c\,\sqrt{c^2-v^2}}{c^2-v^2}.

Vậy công thức không có căn thức ở mẫu là   m=m0 c c2−v2c2−v2.\;m=\dfrac{m_0\,c\,\sqrt{c^2-v^2}}{c^2-v^2}.

b) Tính mm khi v=110cv=\dfrac{1}{10}c.

Khi đó v2c2=(110)2=1100\dfrac{v^2}{c^2}=\left(\dfrac{1}{10}\right)^2=\dfrac{1}{100}, nên

1−v2c2=1−1100=99100.1-\dfrac{v^2}{c^2}=1-\dfrac{1}{100}=\dfrac{99}{100}.

Suy ra:

m=m099100=m09910=10 m099=10 m0 9999.m=\dfrac{m_0}{\sqrt{\dfrac{99}{100}}}=\dfrac{m_0}{\dfrac{\sqrt{99}}{10}}=\dfrac{10\,m_0}{\sqrt{99}}=\dfrac{10\,m_0\,\sqrt{99}}{99}.

Vì 99≈9,9499\sqrt{99}\approx 9{,}9499 nên

m=1099 m0≈109,9499 m0≈1,005 m0.m=\dfrac{10}{\sqrt{99}}\,m_0\approx\dfrac{10}{9{,}9499}\,m_0\approx 1{,}005\,m_0.

Vậy m≈1,005 m0m\approx 1{,}005\,m_0 (kg).

Đáp số

m=m0 c c2−v2c2−v2m=\dfrac{m_0\,c\,\sqrt{c^2-v^2}}{c^2-v^2}m≈1,005 m0m\approx 1{,}005\,m_0 (kg)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.