Sách giáo khoa Toán 9 Tập hai

Giải Bài 6.7 trang 9 SGK Toán 9

Bài 18. Hàm số y = ax² (a ≠ 0)   Đã kiểm chéo

Đề bài

Một cổng vòm được thiết kế dạng parabol y=ax2y = ax^2 như Hình 6.8. Biết chiều rộng của chân cổng là AB=6AB = 6 m và chiều cao của cổng là OI=4,5OI = 4,5 m.

a) Tìm hệ số aa dựa vào các dữ kiện trên. Từ đó, tính độ dài đoạn HKHK biết HH cách điểm chính giữa cổng II là 2 m.

b) Để vận chuyển hàng qua cổng, người ta dự định sử dụng một xe tải có chiều rộng 2 m, chiều cao 3 m. Hỏi xe tải này có thể đi qua được cổng vòm đó hay không?

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 9 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 6.8: Hệ trục toạ độ Oxy với O là đỉnh của parabol (đỉnh cổng). Parabol màu xanh mở xuống dưới, dạng y=ax2y = ax^2. Trục x nằm ngang tại đỉnh cổng (chia độ từ -4 đến 5), trục y hướng lên. Mặt đất là đường nằm ngang ở độ cao y = -4,5. Chân cổng: điểm A ở bên trái và điểm B ở bên phải trên mặt đất, AB = 6 m (A tại x = -3, B tại x = 3). I là chân đường cao ở giữa (gốc chiếu của O xuống mặt đất), OI = 4,5 m (chiều cao cổng). Điểm H trên mặt đất cách I là 2 m (H tại x = 2), điểm K là giao của đường thẳng đứng qua H với parabol, K nằm trên vòm cổng (khoảng x = 2, y ≈ -2). Khoảng cách IH = 2 m được ghi trên mặt đất. Chiều cao 4,5 m được đánh dấu bên phải giữa trục x và mặt đất.

Lời giải

a) Tìm hệ số aa và tính độ dài HKHK.

Chọn hệ trục toạ độ OxyOxy như Hình 6.8, gốc OO là đỉnh của cổng vòm, parabol có dạng y=ax2y = ax^2.

Vì chiều rộng chân cổng AB=6AB = 6 m nên AA và BB đối xứng qua trục OyOy, có hoành độ x=−3x = -3 và x=3x = 3.

Chiều cao cổng OI=4,5OI = 4{,}5 m nên hai chân cổng AA, BB nằm ở mặt đất, thấp hơn đỉnh OO là 4,54{,}5 m, tức có tung độ y=−4,5y = -4{,}5.

Vậy điểm B(3 ; −4,5)B(3\,;\,-4{,}5) thuộc parabol. Thay vào y=ax2y = ax^2:
−4,5=a⋅32=9a  ⇒  a=−4,59=−12.-4{,}5 = a \cdot 3^2 = 9a \;\Rightarrow\; a = \dfrac{-4{,}5}{9} = -\dfrac{1}{2}.

Do đó hàm số là y=−12x2y = -\dfrac{1}{2}x^2.

Điểm HH cách điểm chính giữa II là 22 m nên HH có hoành độ x=2x = 2; điểm KK nằm trên vòm cổng (thuộc parabol) với cùng hoành độ x=2x = 2. Tung độ của KK là:
yK=−12⋅22=−2.y_K = -\dfrac{1}{2}\cdot 2^2 = -2.

HH nằm trên mặt đất nên yH=−4,5y_H = -4{,}5. Vậy:
HK=yK−yH=−2−(−4,5)=2,5 (m).HK = y_K - y_H = -2 - (-4{,}5) = 2{,}5 \text{ (m)}.

Vậy a=−12a = -\dfrac{1}{2} và HK=2,5HK = 2{,}5 m.

b) Xe tải có đi qua được cổng vòm hay không?

Xe tải rộng 22 m nên khi đi chính giữa cổng, hai bên thành xe cách trục OyOy là 11 m, tức ứng với hoành độ x=1x = 1 và x=−1x = -1.

Tại x=1x = 1, chiều cao của cổng (khoảng cách từ mặt đất tới vòm) là:
y=−12⋅12=−0,5,y = -\dfrac{1}{2}\cdot 1^2 = -0{,}5,
nên chiều cao cổng tại vị trí đó bằng:
−0,5−(−4,5)=4 (m).-0{,}5 - (-4{,}5) = 4 \text{ (m)}.

Do cổng đối xứng nên tại x=−1x = -1 chiều cao cũng là 44 m. Như vậy trong suốt bề rộng của xe (−1≤x≤1-1 \le x \le 1), chiều cao thấp nhất của vòm cổng là 44 m (đạt tại hai mép x=±1x = \pm 1).

Vì chiều cao của xe là 33 m <4< 4 m nên xe tải đi qua được cổng vòm.

Vậy xe tải này có thể đi qua được cổng vòm.

Đáp số

a=−12a = -\dfrac{1}{2}; HK=2,5HK = 2{,}5 mXe tải đi qua được cổng vòm (vì tại mép xe x=±1x = \pm 1 cổng cao 4 m > 3 m)

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.