Sách giáo khoa Toán 9 Tập hai

Giải Bài 9.23 trang 83 SGK Toán 9

Bài 29. Tứ giác nội tiếp   Đã kiểm chéo

Đề bài

Người ta muốn dựng một khung cổng hình chữ nhật rộng 4 m và cao 3 m, bên ngoài khung cổng được bao bởi một khung thép dạng nửa đường tròn như Hình 9.37. Tính chiều dài của đoạn thép làm khung nửa đường tròn đó.

Bài có hình vẽ / bảng trong sách — xem ở trang 83 · mở sách.
Hình trong bài (mô tả bằng lời):

Hình 9.37: Một nửa đường tròn (mái vòm) đặt trên đường kính nằm ngang. Bên trong, phía dưới có một hình chữ nhật với cạnh trên nằm ngang dài 4 m và cạnh bên đứng cao 3 m; hai đỉnh trên của hình chữ nhật nằm trên nửa đường tròn.

Lời giải

Phân tích hình vẽ. Gọi nửa đường tròn tâm OO, bán kính RR, đặt trên đường kính nằm ngang. Hình chữ nhật ABCDABCD có cạnh đáy ABAB nằm trên đường kính, cạnh đáy dài 44 m, cạnh bên cao 33 m; hai đỉnh trên DD và CC nằm trên nửa đường tròn.

Do nửa đường tròn đối xứng qua đường thẳng đứng đi qua OO, hình chữ nhật cũng nhận trục này làm trục đối xứng, nên OO là trung điểm của cạnh đáy ABAB.

Chọn hệ trục toạ độ gốc OO, trục hoành theo đường kính, trục tung thẳng đứng. Khi đó:

- Hai đỉnh dưới: A(−2; 0)A\left(-2;\,0\right), B(2; 0)B\left(2;\,0\right) (vì AB=4AB = 4 nên mỗi nửa bằng 22).
- Hai đỉnh trên: D(−2; 3)D\left(-2;\,3\right), C(2; 3)C\left(2;\,3\right) (vì chiều cao bằng 33).

Tính bán kính RR. Đỉnh C(2; 3)C\left(2;\,3\right) nằm trên nửa đường tròn tâm OO bán kính RR, nên khoảng cách OC=ROC = R. Áp dụng định lí Pythagore cho tam giác vuông có hai cạnh góc vuông là 22 và 33:
R2=OC2=22+32=4+9=13⇒R=13 (m).R^2 = OC^2 = 2^2 + 3^2 = 4 + 9 = 13 \Rightarrow R = \sqrt{13}\ (\text{m}).

Tính chiều dài khung thép. Khung thép là nửa đường tròn nên có độ dài bằng nửa chu vi đường tròn bán kính RR:
ℓ=12⋅2πR=πR=π13 (m).\ell = \frac{1}{2}\cdot 2\pi R = \pi R = \pi\sqrt{13}\ (\text{m}).

Kiểm tra lại đáp số. 13≈3,606\sqrt{13}\approx 3{,}606, do đó ℓ≈3,1416⋅3,606≈11,33\ell \approx 3{,}1416 \cdot 3{,}606 \approx 11{,}33 m. Giá trị này hợp lí: bề rộng cổng là 44 m nên đường kính vòm phải lớn hơn 44 m, tức 2R=213≈7,212R = 2\sqrt{13}\approx 7{,}21 m, và nửa cung dài hơn đường kính — phù hợp.

Kết luận. Chiều dài đoạn thép làm khung nửa đường tròn là π13≈11,33\pi\sqrt{13}\approx 11{,}33 m.

Đáp số

π13≈11,33\pi\sqrt{13}\approx 11{,}33 m

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.