Sách giáo khoa Toán 9 Tập hai

Giải Bài 13 trang 129 SGK Toán 9

Bài tập ôn tập cuối năm   Đã kiểm

Đề bài

Cho tam giác ABCABC (AB<ACAB < AC) ngoại tiếp đường tròn (I)(I) với các tiếp điểm trên BCBC, CACA, ABAB lần lượt là DD, EE, FF. Gọi XX và YY lần lượt là chân đường cao kẻ từ BB và CC xuống CICI và BIBI. Chứng minh rằng:

a) DBXFDBXF, DCYEDCYE là các tứ giác nội tiếp.

b) Bốn điểm XX, YY, EE, FF thẳng hàng.

Lời giải

## Chuẩn bị chung

Gọi ba góc của tam giác là α=A^\alpha=\widehat{A}, β=B^\beta=\widehat{B}, γ=C^\gamma=\widehat{C}.

Vì DD, EE, FF là các tiếp điểm của (I)(I) với BCBC, CACA, ABAB nên bán kính tại tiếp điểm vuông góc với cạnh:
ID⊥BC,IE⊥CA,IF⊥AB,ID\perp BC,\quad IE\perp CA,\quad IF\perp AB,
do đó
IDB^=IDC^=IFB^=IEC^=90∘.\widehat{IDB}=\widehat{IDC}=\widehat{IFB}=\widehat{IEC}=90^\circ.

Theo giả thiết, XX là chân đường vuông góc hạ từ BB xuống CICI nên BXI^=90∘\widehat{BXI}=90^\circ; YY là chân đường vuông góc hạ từ CC xuống BIBI nên CYI^=90∘\widehat{CYI}=90^\circ.

## a) DBXFDBXF và DCYEDCYE là tứ giác nội tiếp

Tứ giác DBXFDBXF. Ba điểm DD, FF, XX đều nhìn đoạn BIBI dưới một góc vuông:
BDI^=90∘,BFI^=90∘,BXI^=90∘.\widehat{BDI}=90^\circ,\qquad \widehat{BFI}=90^\circ,\qquad \widehat{BXI}=90^\circ.
Vậy DD, FF, XX cùng nằm trên đường tròn đường kính BIBI (cùng với hai mút BB, II). Suy ra bốn điểm DD, BB, XX, FF cùng thuộc một đường tròn, tức tứ giác DBXFDBXF nội tiếp.

Tứ giác DCYEDCYE. Tương tự, ba điểm DD, EE, YY đều nhìn đoạn CICI dưới một góc vuông:
CDI^=90∘,CEI^=90∘,CYI^=90∘,\widehat{CDI}=90^\circ,\qquad \widehat{CEI}=90^\circ,\qquad \widehat{CYI}=90^\circ,
nên DD, EE, YY cùng nằm trên đường tròn đường kính CICI. Vậy DD, CC, YY, EE cùng thuộc một đường tròn, tức tứ giác DCYEDCYE nội tiếp.

##

b) Bốn điểm XX, YY, EE, FF thẳng hàng

Hai nhận xét về góc.

*Góc của tam giác tiếp điểm.* Hai tiếp tuyến kẻ từ AA bằng nhau: AE=AFAE=AF, nên tam giác AEFAEF cân tại AA, do đó
AFE^=AEF^=180∘−α2=90∘−α2.\widehat{AFE}=\widehat{AEF}=\frac{180^\circ-\alpha}{2}=90^\circ-\frac{\alpha}{2}.

*Góc BIC^\widehat{BIC}.* Vì II là giao các đường phân giác nên IBC^=β2\widehat{IBC}=\dfrac{\beta}{2}, ICB^=γ2\widehat{ICB}=\dfrac{\gamma}{2}, suy ra
BIC^=180∘−β+γ2=180∘−180∘−α2=90∘+α2>90∘.\widehat{BIC}=180^\circ-\frac{\beta+\gamma}{2}=180^\circ-\frac{180^\circ-\alpha}{2}=90^\circ+\frac{\alpha}{2}>90^\circ.

Chứng minh EE, FF, XX thẳng hàng. Trong tam giác BICBIC có BIC^\widehat{BIC} tù, nên chân đường vuông góc XX hạ từ BB xuống đường thẳng CICI rơi ra ngoài đoạn CICI, về phía sau II (tức XX thuộc tia đối của tia ICIC). Khi đó
BIX^=180∘−BIC^=90∘−α2.\widehat{BIX}=180^\circ-\widehat{BIC}=90^\circ-\frac{\alpha}{2}.

Tứ giác DBXFDBXF nội tiếp (câu a) nên hai góc nội tiếp cùng chắn cung BXBX bằng nhau:
BFX^=BIX^=90∘−α2.\widehat{BFX}=\widehat{BIX}=90^\circ-\frac{\alpha}{2}.

Mặt khác FF nằm trên ABAB nên AA, FF, BB thẳng hàng, do đó
BFE^=180∘−AFE^=180∘−(90∘−α2)=90∘+α2.\widehat{BFE}=180^\circ-\widehat{AFE}=180^\circ-\Big(90^\circ-\frac{\alpha}{2}\Big)=90^\circ+\frac{\alpha}{2}.

Vì EE và XX nằm về hai phía của đường thẳng ABAB nên hai tia FEFE, FXFX ở hai phía của FBFB, suy ra
EFX^=EFB^+BFX^=(90∘+α2)+(90∘−α2)=180∘.\widehat{EFX}=\widehat{EFB}+\widehat{BFX}=\Big(90^\circ+\frac{\alpha}{2}\Big)+\Big(90^\circ-\frac{\alpha}{2}\Big)=180^\circ.
Vậy EE, FF, XX thẳng hàng.

Chứng minh EE, FF, YY thẳng hàng (đối xứng). Tam giác AEFAEF cân tại AA cho AEF^=90∘−α2\widehat{AEF}=90^\circ-\dfrac{\alpha}{2}, nên CEF^=180∘−AEF^=90∘+α2\widehat{CEF}=180^\circ-\widehat{AEF}=90^\circ+\dfrac{\alpha}{2}.

Vì BIC^\widehat{BIC} tù nên chân đường vuông góc YY hạ từ CC xuống BIBI nằm trên tia đối của tia IBIB, do đó CIY^=180∘−BIC^=90∘−α2\widehat{CIY}=180^\circ-\widehat{BIC}=90^\circ-\dfrac{\alpha}{2}.

Tứ giác DCYEDCYE nội tiếp nên hai góc cùng chắn cung CYCY bằng nhau:
CEY^=CIY^=90∘−α2.\widehat{CEY}=\widehat{CIY}=90^\circ-\frac{\alpha}{2}.
Vì FF và YY ở hai phía đường thẳng CACA nên
FEY^=FEC^+CEY^=(90∘+α2)+(90∘−α2)=180∘,\widehat{FEY}=\widehat{FEC}+\widehat{CEY}=\Big(90^\circ+\frac{\alpha}{2}\Big)+\Big(90^\circ-\frac{\alpha}{2}\Big)=180^\circ,
tức EE, FF, YY thẳng hàng.

Kết luận. Cả XX và YY đều nằm trên đường thẳng EFEF. Vậy bốn điểm XX, YY, EE, FF thẳng hàng (chúng cùng thuộc đường thẳng EFEF, chính là đường thẳng vuông góc với AIAI). □\square

Đáp số

đpcmđpcm

Lời giải do Thư viện nhà trường biên soạn, giải và kiểm chéo độc lập theo SGK 2026-2027.